Prokudin-Gorsky kleurt Rusland in foto’s: 1905-1917

20341v

Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorsky (1863-1944) was een Russische fotograaf. Vanaf 1905 ontwikkelt hij een methode om kleurenfoto’s te maken. Met medewerking van tsaar Nicolaas II reist hij tot 1917 door het keizerrijk. Hij legt kerken, natuur, stadsgezichten, monumenten, volkeren en industrialisatie vast. Met een educatief doel.

429

De foto’s stralen verstilling uit. Mede veroorzaakt door het procedé dat de onderwerpkeuze beperkt. Er werden drie aparte foto’s met een geel, cyaan en magenta filter genomen. Herkenbaar aan de kleuren buiten de rand. De onderwerpen moesten bevroren worden. Het lukte Prokudin-Gorsky tijdens z’n leven niet de opnamen correct in kleur af te drukken.

03940v

1915. Prokudin-Gorsky zit in Moermansk naast twee mannen in kozakkenkleding. In 1948 koopt het Library of Congress de collectie. En drukt de rafelranden weg. Dat oogt terughoudend. Andrei Rublev en Theophanes de Griek lijken op te duiken in een fresco. Als in een film van Andrei Tarkovski die de Russische ziel zoekt. Vol spirituele beelden.

894

Foto 1: Kem-Pristan, groep spoorwegbouwers, 1916.

Foto 2: Zubtsov, aan de overkant van de Volga, 1910.

Foto 3: Groep, Moermansk. Rechts Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorsky, 1915.

Foto 4: Fresco in de Kerk van Sint Joris (Staraia Ladoga), 1909.

Uitrukken der veldartillerie met muziek: 1905

652568

Het uitrukken der Veldartillerie met muziek‘ zegt het bijschrijft van de kaart. Verdere gegevens ontbreken. Een eerste datering perkt in tot 1895-1910 vanwege het hoofddeksel. De talpa was een onhandige pet van zwart zeehondenvel en slechts kort in gebruik.  De tweede kaart met poststempel is gedateerd 1905. Werd toen de kaart afgestempeld?

Ans veldartillerie met muziek 1905

In 1905 paradeert de Veldartillerie in de Amersfoortse Langestraat. Opnieuw met talpa en muziek. Alles statig en fotogeniek. Tien jaar later barst de grote oorlog los. En blijft Nederland buiten schot. Wonderlijk.

11af5870fdb043bb86124b8b22ebcc04778f36083831877d2abf8832813d569b

Foto 1: AnsichtkaartHet uitrukken der Veldartillerie met muziek‘ (niet gebruikt)

Foto 2: Ansichtkaart ‘Het uitrukken der Veldartillerie met muziek‘ (met poststempel). Datering 1905.

Foto 3: ‘Parade met veldartillerie in de Langestraat. Oostgevel (oneven nummers) gezien richting Kamperbinnenpoort. Met vlaggen.’ Datering circa 1905.

Waarheid over de Soyuz Vodnikov

SFA022824105

Foto’s van vroeger. Wat is het meer? Uit de herinnering gewist. Het bijschrift redt: ‘Het Russische tankschip/tanker Sojus Vodnikov wordt door de Spaanse nationalisten ernstig beschadigd en wordt voor reparatie naar Terneuzen gebracht. De luchtkoker is doorboord.’ Het jaartal is 1936.

65675063418_000253_3

De Soviet-tanker ‘Союз Водников СССР’ is van de Soyuz-klasse en in 1932 gebouwd zo leert internet. Maar wat zeggen de beelden dat in 1938 de bemanning van de Soyuz Vodnikov een heldenontvangst krijgt? Vanwege een fascistische aanval. Door wie? Critical Past weet het zeker, Soviet-Unie, 1938 en beschadigd. Zo wordt geschiedschrijving handel.

NicolaeUrsuDelfinul

In 1938 wordt de tanker omgedoopt tot Kreml (‘Kremlin’), in 1941 bij Jalta door de eerste Roemeense onderzeeër Delfinul getorpedeerd en in 1943 door de Duitse U24. In 1983 wordt de Kreml gesloopt in Cartagena. Wat moeten we hiermee? Geschiedenis vaart soms naar links en soms naar rechts. Bijschriften kunnen misleiden. De nagedachtenis is delicaat.

41632611

Foto 1: De Soyuz Vodnikov in Terneuzen, 1936.

Foto 2: De Soyuz Vodnikov arriveert in Rusland, 1938. Critical Past.

Foto 3: Roemeense onderzeeër NMS Delfinul.

Foto 4: Roemeense onderzeeër NMS Delfinul.

De Max Factor factor: 1953-1955

4304937616_db7057943e

Op 17 april 1953 arriveert de cosmetica-reus Max Factor op Schiphol. Met zijn echtgenote Mildred Dorothy Cohen-Factor. De bekende fotojournalist Ben van Meerendonk legt het vast. Dorothy bezwijkt bijna onder de bloemenhulde. Wonderful, zegt ze wellicht. Geloken kijkend naar het platform. Max is ook aangenaam verrast. Met een fles jenever?

4178863088_78b4bbf234

Op 5 februari 1955 doet Van Meerendonk het over. Om het goed te maken? Hij fotografeert een geheimpje dat op ieders lip komt. Op een reclamebord ergens in Amsterdam. Chief Whip op ieders lip? Een slogan uit 1933? Nee, color-fast lipstick van Max Factor Hollywood. Die factor.

RA01_30051001479580_U

Foto 1: Ben van Meerendonk, Max Factor, 17 april 1953. Credits: IISG.

Foto 2: Ben van Meerendonk, Max Factor reclame, 5 februari 1955. Credits: IISG.

Foto 3: Affiche ‘Chief Whip op ieders lip!’, 1953-1954

Ballon: Het jaar 1804!!!

02324r

In 1794 wordt de toekomst voorspeld. Voor 1804. De lucht is de weg omhoog. Met een ballon. Da’s het toekomstvisioen. Die gedachte alleen al maakt omstanders hysterisch. Ze gillen het uit. En kopen een kaartje. ‘Lust tot Onderzoek‘ prikkelt ze. In naam van de wetenschap. Er is echter een probleem: het lukt niet de ballon op te blazen. De menigte wordt op afstand gehouden door militairen met getrokken zwaard.

02325r

Ballonvaart hield mensen bezig, zoals de ansichtkaarten over een recent verleden van eind 19de eeuw laten zien. Opstijgen en vallen. Dat maakt het spannend. Mislukken in de dood grenst aan succes. De helden zijn vergeten: Louis-Sébastien Lenormand, Jean-Marie-Joseph Coutelle, André-Jacques Garnerin of Thomas Harris. Een weg omhoog.

02561v

Foto 1: Het jaar 1804!!!; met de hand ingekleurde ets, 1794.

Foto 2: Het jaar 1804!!!; met de hand ingekleurde ets, 1794.

Foto 3: ‘Collecting cards with pictures of events in ballooning history from 1795 to 1846‘.

Ville de Liege, een voorbeeld (1913-1950)

413242-8413c5a74c37cdc0f0c4b589c9395020

Internet is geknipt voor narrowcasting, zoals het heet. Ofwel het bedienen van een specifieke doelgroep op een speciale plaats met specifieke informatie. Alles over Nepal, de geschiedenis van Oost-Groningen, Humphrey Bogart of de parenteel van een individu. Tot in details komt een onderwerp beschikbaar voor de liefhebber. In zo’n reservaat ontstaat door smaak en interesse een sentimenteel museum.

Ville-de-Liege-01

Neem de Ville de Liège. In 1913 gebouwd op de Cockerill werf in het Antwerpse Hoboken. In twee wereldoorlogen ingezet, in 1936 tot carferry omgebouwd, omgedoopt tot de London-Istanbul. Daarna tijdelijk herdoopt tot HMS Algoma en HMS Ambitious. In 1950 uit de vaart genomen. Een Belgische pakketboot met een roemruchte geschiedenis.

1914_v11

Interessant? Ach, een vaartuig voor het collectief geheugen. Door terug te kijken helpt het ons vooruit. Dat kan ook de buitenstaander meeslepen. Maar die zoekt eerder het bijzondere in het gewone, dan andersom. De achtersteven blijkt fotogeniek. De geschiedenis kijkt de Ville de Liège in de kont. Zomaar een boot als spiegel van de verloren tijd die sommigen willen bewaren. Om herinneringen blijvend vast te houden.

Foto 1: Ville de Liège

Foto 2: Ansichtkaart van de Ville de Liège bij vertrek uit Oostende

Foto 3: Ville de Liège

When Day Is Done: 1926-27

Als ‘The King of JazzPaul Whiteman in 1926 met zijn orkest door Europa toert pikt trompettist Henry Busse in Duitsland de schlager ‘Madonna, du bist schöner als der Sonnenschein‘ op. De Oostenrijkse componist Robert Katscher schreef het in 1924 voor de revue ‘Küsse um Mitternacht‘. Tenor Engelbert Milde zingt het in een cabareteske traditie.

Een Duitse hit wordt een internationaal succes met een Engelstalige tekst. Buddy DeSylva schrijft ‘When Day Is Done‘. Whiteman scoort in 1927 met een instrumentale versie. Zoals vaker op het raakvlak van een sterke compositie, effectbejag en sentiment. Een klassieker is geboren:

When day is done and grass is wet with twilight’s dew
My lonely heart is sinkin’ with the sun
Although I miss your tender kiss the whole day through
I miss you most of all when day is done
When day is done

$(KGrHqF,!nME63S96nSnBO09iyIbWg~~60_3

De versie van Jack Hylton met op Wurlitzer organist Claude Ivy uit eind 1927 leent van Whiteman. De band treedt een maand lang in het Scala Theater in Berlijn op. Een hakenkruis kondigt de ‘arisering’ aan. Ook Robert Katscher moet eraan geloven en vlucht in 1938 naar de VS.

Foto: BladmuziekWhen Day Is Done’, 1926. Uitgeverij Harms Inc.

Balloon Man Leaning Against

Kinderen verkopen in 1917 ballonnen en zakdoeken op de markt van Boston, Massachusetts. Sociaal fotograaf Lewis Wickes Hine legt het als protest tegen kinderarbeid vast met zijn camera. Later leunt een volwassen ballonverkoper tegen een paal. Waarschijnlijk in Washington DC de verblijfplaats van fotograaf Theodor Horydczak. Pose of pauze?

In Chinatown, San Francisco verkoopt een joodse ballonverkoper ballonnen. Op een willeurige straathoek. Rond 1900, en nog voor de aardbeving van 1906. Met zijn verborgen camera verkent Arnold Genthe het Oude Chinatown. Voordat het verdwijnt blikt-ie de beelden in.

Balloon is opgeblazen lucht. Een illusie die aan de aarde ontstijgt. Techniek die door de eeuwen heen de straat bereikt. Arnold Genthe drukt terloops zijn eigen schaduw -met hoed- af op het trottoir als een Chinees meisje met vader passeert. Beelden vechten om aandacht, en hebben een recept dat slechts weinigen kennen: authenticiteit. Lewis Hine, Theodor Horydczak en Arnold Genthe hadden het. Wij blijven kijken.

Foto 1: Lewis W. Hine, Selling balloons and handkerchiefs at market. Boston, Massachusetts, 27 januari 1917.

Foto 2: Theodor Horydczak, Balloon man. Balloon man leaning against post, 1920-1950

Foto 3: Arnold Genthe, Jewish balloon man, Chinatown, San Francisco, 1896-1906

Foto 4: Arnold Genthe, Holiday Visit, Chinatown, San Francisco, 1896-1906

Sidney Bechet in Berlin (1930)

Lilian Harvey en Will Fritsch spelen de hoofdrol in Einbrecher van Hanns Schwarz. Het is 1930. Sidney Bechet (1897- 1959) en zijn band spelen in de Palmenbar van het Berlijnse Haus Vaterland. Stan Douglas danst. De song is ‘Ich lass mir meinen Koerper schwarz bepinseln‘ van Friedrich Hollaender. De portrettering van zwarte musici stemt tot nadenken. Het exotisme is niet negatief. Pas drie jaar later grijpen de nazi’s de macht. En klinkt er geen Entartete Musik meer in Duitsland.

Ach wie herrlich ist es in Paris
die Frauen sind so süß
und dennoch ist mir mies!
Jeden Abend Smoking oder Frack
So geht das Tag für Tag
das ist nicht mein Geschmack!!

Ich lass mir meinen Körper
schwarz bepinseln schwarz bepinseln
und fahren nach den Fitji Inseln –
nach den Fitji Inseln!

Foto: 1 The Port of Harlem Jazzmenv.l.n.r: J.C. Higginbotham – Sidney Bechet – Sidney Catlett – Johnny Williams en Frank Newton. Gitarist Teddy Bunn zit vooraan. Credits:Mosaic Records

Foto 2: Entartete Musik

Afbeelding van een verongelukte auto: L. H. Hofland (1965-68)

De Utrechtse fotograaf L.H. Hofland (1909-1987) begon in 1927 met fotograferen en werkte daarna bijna 45 jaar als persfotograaf, waarvan 43 jaar in Utrecht. Afwisselend als vaste fotograaf voor verschillende Utrechtse kranten en als freelance fotojournalist. In 1973 verwierf Het Utrechts Archief zijn gehele negatievencollectie. In 2010 kreeg Hofland een tentoonstelling ‘Utrecht in de jaren ’60. Zoals dat heet: ’n tijdsbeeld.

Verongelukte auto’s verdienen in de jaren ’60 in Utrecht een foto. Een serveerster ramt op 27 juni 1966 de gevel van de Nachtegaalstraat 40. En op 6 juli 1965 staat een verongelukte auto op de Catharijnesingel/ Amsterdamsestraatweg. De Daf met het nummerbord ‘37-96-EG‘ op 3 oktober 1968 geeft het meest trieste plaatje. De krant zegt: ‘Dr. E. van der Schoot na aanrijding overleden: Ernstig ongeluk op rijksweg 22.

Collega-fotograaf R. Troost legt Hofland in 1972 vast. Ofwel: Fotopersbureau Hofland. Met zijn Linhof Technika loopbodemcamera.

Foto 1: L.H. Hofland, Afbeelding van een verongelukte auto op de Rijksweg 22 te Utrecht, ter hoogte van de Tamboersdijk, 1968. Credits Utrechts Archief

Foto 2: L.H. Hofland, Afbeelding van een verongelukte auto tegen de voorgevel van het huis Nachtegaalstraat 40 te Utrecht, 1966. Credits Utrechts Archief.

Foto 3: L. H. Hofland, Afbeelding van een verongelukte auto op de Catharijnesingel / Amsterdamsestraatweg te Utrecht, ter hoogte van de kruising met de Leeuwstraat, 1965. Credits Utrechts Archief

Foto 4: R. Troost, Portret van de Utrechtse fotograaf L.H. Hofland (1909-1987) met zijn Linhof Technika loopbodemcamera.