Voetballen met Oranje: 1947-1955

Voetbal is oorlog. Voetbal is emotie. Voetbal is commercie. Voetbal is nationalisme. Voetbal is sport. Voetbal is kijken en luisteren. Voetbal is juichen. Voetbal is teleurstelling. Voetbal is wat ieder denkt dat het is.

De onvolprezen persfotograaf Ben van Meerendonk betrapt ‘Us‘ Abe Lenstra die op 3 april 1955 in het Olympisch Stadion onbewogen blijft zitten bij het enige Nederlandse doelpunt, terwijl keuzeheren juichen. Voetbal was radio en opzwepende stemmen, voetbal was de krant. Het spel is populair als belangrijkste bijzaak in het leven. En de bal is rond.

Foto 1: KNVB-keuzecommissie (Pelikaan links, Hoolboom rechts) juichen en springen op bij het enige doelpunt (maker Dillens) van de interland Nederland-België in het Olympisch Stadion, Abe Lenstra (in het midden) blijft zitten, 3 april 1955. Credits: Ben van Meerendonk / AHF, collectie IISG, Amsterdam

Foto 2: Mannen bij de radio, uit een reportage van de voetbalwedstrijd Holland-Zwitserland, 21 september 1947. Credits: Ben van Meerendonk / AHF, collectie IISG, Amsterdam

Foto 3: Chinese voetballers “lezen” de Voetbal Revue, september 1947. Credits: Ben van Meerendonk / AHF, collectie IISG, Amsterdam

Beauty, Brains and Power in de Schaak Show

Een strand, een zee, een paard, een dame, en ervoor een dame in badpak. Da’s Aleksandra Kosteniuk. Deze Russische grootmeester was van 2008 tot 2010 wereldkampioene schaken bij de vrouwen. Ze profileert zichzelf als ‘Chess Queen‘. Een lange weg sinds de Brits-Tsjechische Vera Menchik (1906-1944), de eerste wereldkampioene.

De Duitse kunstenares Sarah Ortmeyer en het Gentse museum voor hedendaagse kunst S.M.A.K. ‘realiseren met SCHAAK SHOW de eerste Belgische solopresentatie van Sarah Ortmeyer.’ Met pin-up foto’s van halfnaakte vrouwelijke schaakgrootmeesters. Dat u het weet. Deze kunstenares eigent zich een traditie toe en vult die met Playboy, Mickey Mouse, Chanel, de Eiffeltoren, Karl Lagerfeld en maatschappijkritiek.

Wat mannen en vrouwen beweegt om schaken met erotiek te verbinden hoort bij het spel van aantrekken en afstoten. In ieder geval kegelen sterke schaaksters de theorie omver dat vrouwen er niets van kunnen. Daarbij zijn ze knap genoeg om er gaaf uit te zien. Wie zet?

Foto 1: Aleksandra Kosteniuk

Foto 2: Sonja Graf (links) en Vera Menchik, 1936

Foto 3: Gil Elvgren, Your Move, 1964

Paris 1967: Joel Meyerowitz

Op de voorgrond loopt een Jean-Pierre Léaud-achtige volwassene achteromkijkend weg. Op de boulevard staat het verkeer vast. Joel Meyerowitz (1938- ) maakt de gevallen man tot focus. Onze blik tipt alle niveau’s aan. Werkelijkheid of niet? Wielrensters voor de Sacré-Cœur lijken te onderstrepen dat Roger Pingeon de Tour gewonnen heeft. Zijn hun snelle benen werkelijk echt? De schoenen doen vermoeden van niet.

Foto 1: Joel Meyerowitz, Fallen Man, Paris, 1967

Foto 2: Joel Meyerowitz, Zonder titel, Paris, 1967

Arriva Tazio

Trio Lescano werd gevormd door de Nederlandse zusjes Alexandra, Judith en Kitty Leschan die in de jaren 30′ en ’40 ongekend populair in Italië waren. Door hun joodse achtergrond kwam daar een abrupt einde aan. Dat toont de documentaire Tulip Time van Marco De Stefanis.

In Rimini van die jaren herinnert Federico Fellini zich in Amarcord de doorkomst van de zevende Mille Miglia van 1933, de 1000 mijl van Brescia, een 1600 kilometer lange stratenrace door Italië. In dat jaar dat Fellini vastlegt won Tazio Nuvolari. Naar zeggen van Ferdinand Porsche de grootste coureur van het verleden, het heden en de toekomst. 

In 1940 bezingen de zusjes Lescano Tazio in Arriva Tazio, een lied dat nog klinkt in Italië. Beide op het hoogtepunt van populariteit. Ongewis over de loop die de geschiedenis al snel zou nemen. De messaggero di audacia e di valor is een boodschapper van durf en moed met in het hart een ontembare wil, indomabile volontá die altijd als eerste eindigt. Primo.

Arriva Tazio
messaggero di audacia e di valor.
Arriva Tazio
sempre primo tra i giganti del motor.

Arriva Tazio
e nel cuor un’indomabil volontá.
Arriva Tazio,
primo, primo e sempre primo arriverà.

Yvette Horner en de Tour de France

Het tijdsbeeld is prachtig. Accordeoniste Yvette Horner in de Tour de France. Op het dak van een auto vermaakt ze het publiek met haar gouden vingers, haar doigts d’or. Zelfs Wout Wagtmans gaat in 1954 met haar op de foto. Horner symboliseert La France Profonde. Da’s het echte Franse leven zoals dat vol nostalgie wordt voorgesteld. Nu door de internationalisering van zowel Tour als Frankrijk op de terugtocht.

Yvette Horner speelt musette die in 1960 al over haar hoogtepunt is. De epische Tour van 1955 met mythische namen als Louison Bobet, Jean Brankart, Fausto Coppi, Charly Gaul, Hugo Koblet, Ferdi Kübler, Stan Ockers en Wim van Est is de raaipaal van de volkscultuur. Daarna stroomt massacultuur binnen, loopt het belang van arbeiderscultuur terug en blaast openheid de mythologie weg. Roland Barthes schrijft het op.

En de bal-musette van Yvette Horner? Ach, we hoeven er niks mee. Symbolen bestaan op eigen voorwaarden. Accordeonist Gus Viseur volgt een klare lijn zonder uit zijn dak te gaan. Zo klinkt droefheid van een tijd.

Foto 1: Yvette Horner in de Tour de France van 1953 op het dak van een Ford Vedette maakt publiciteit voor Suze

Foto 2: Yvette Horner in de Tour de France van 1955 op het dak van een Citroën Traction Avant met stand-in

Kramer vs. Kramer

In een gymzaal spande Sam Kramer lang geleden zijn spieren. De foto maakt deel uit van de Bain Collectie. Het kan 1908 of 1910 zijn, de datum ontbreekt. De plek is New York. Is hij 20 jaar oud? De beschrijving twijfelt tussen bodybuilding en worstelen.

Er zijn ook opnamen van worstelaars zoals de Turkse Yussif Mahmout Bulgo, Joe Rogers als The American Apollo, Joe Parelli, George Bothner en Max Muller. En de boksers Willie Lewis, Kid Williams, Ierse hoop Mike Glover en Billy Glover. Steeds in dezelfde gym met veel licht. Misschien werd daarom voor de dag in oktober 1908 met laag inkomend zonlicht gekozen.

Wat deden strongmen of evenwichtkunstenaars? Sig Klein blikt terug: Practically all vaudeville houses had for their opening and closing acts hand-balancing or strongmen. I was, as can be imagined, quite busy making the rounds from house to house, and it did not take long for the stage managers to know me. 

Sam Kramer in maillot is de ontroerendste. Zeker de mooiste met een raadselachtig linkerbeen. Gerasterd. Hij raakte later bevriend met de jongere Vic Boff. Dat u het weet omdat zoiets niet zonder weemoed in de geschiedenis mag verdwijnen. Play it again, Sam.

Foto 1: Sam Kramer

Foto 2: Sam Kramer