Eerste Wereldoorlog: met buitengewone inspanning

Mijn fascinatie voor de Eerste Wereldoorlog komt door de foto’s in De Prins. Ingebonden jaargangen openden parade’s, troepenbewegingen en slagvelden. Onlangs stootte ik op een Servische site op een foto die ik me zelfs meen te herinneren. Of is dat de gangbare inbeelding?

Het onderschrift zegt: Bij de geallieerden in de omgeving van Saloniki. Servische artilleriepaarden trekken met buitengewone inspanning een auto door een moeras. De datering is september of november 1916.

Achtergrond is dat Servië eind 1915 wordt bezet door Duitsers, Oostenrijk-Hongaren en Bulgaren. Servische troepen vluchten over de bergen naar Albanië. Via Corfu komen ze in het Griekse Saloniki terecht. Griekenland dat moet reageren op de Bulgaarse inmenging blijft neutraal. De Serviërs voegen zich in een geallieerd leger van 500.000 man dat tot september 1918 weinig meer uitricht dan auto’s uit de modder trekken.

De Prins is intussen vervangen door YouTube en blogs. Alles is op internet te vinden, inclusief onvervalst patriottisme. Het lied van hoop en angst Kreće se lađa francuska staat symbool voor de Frans-Servische vriendschap. Evacuatie als Servisch Duinkerken. De Franse boot vaart:

Foto 1: Servische troepen in Saloniki, eind 1916

Foto 2 : Sloep met Servische lijken op Corfu. Omdat de tijd ontbreekt om ze te begraven worden ze opgestapeld op de boten en later overboord gegooid.

The Birth of a Nation

Dit moet Washington DC zijn. Want de koepel van het Capitool is zichtbaar. En da’s geen toeval. Het is 10 november 1865. Kapitein Henry Wirz moet hangen. We zouden hem nu een oorlogsmisdadiger noemen. Als kampcommandant in dienst van de Zuidelijken werd-ie aan het eind van de burgeroorlog verantwoordelijk gesteld voor samenzwering en moord. Niet de Engelsen hebben dus ruim 30 jaar later in Zuid-Afrika de concentratiekampen uitgevonden. Wirz was Zwitser en tijdgenoot van de oprichter van het Rode Kruis Henri Dunant. Wie zou vergeten worden?

Alexander Gardner (1821-1882) is de fotograaf. Hij neemt op 7 juli 1865 ook de opgehangen moordenaars van president Lincoln op de korrel. Het regent en regenschermen bieden bescherming. Een natie stelt een daad. Oorlogen zijn bloedig en kennen een afrekening. Da’s de wetmatigheid. In The Birth of a Nation laat filmpionier D. W. Griffith een en ander 50 jaar later herleven. Zijn racisme achtervolgt hem weer.

A van Aarde

A is de eerste letter die de weg vrijmaakt voor de rest. Jorge Luis Borges omschrijft het begin, de aleph als het punt dat alles insluit. Een alfabet is meer afspraak dan verhaal. Er bestaat geen hemel op aarde. Het begin sluit het einde in. Ter afsluiting verbrandt alles en iedereen, en vergaat tot as. Een onafwendbaar lot. Aangenamer wordt het er niet op.

In de grond worden loopgraven uitgegraven. Britse mannen sterven in juli 1916 tijdens de Slag aan de Somme. Een hel op aarde. In Engeland richt in 1915 het Ministerie van Landbouw het Women’s Land Army op. Drie jaar later werken een kwart miljoen vrouwen met hun handen in de aarde. Voedsel en vrouwen zijn de aanvang van het leven.

Foto 1: Een Britse loopgraaf bij de Albert-Bapaumestraat te Ovillers-La Boisselle, gedurende de Slag aan de Somme, juli 1916. A Compagnie, 11de Bataljon, Cheshire Regiment

Foto 2: Leden van de Women’s Land Army aan het werk op het veld tijdens de Eerste Wereldoorlog