Bernard Eilers kleurt de nacht (1934-38)

GAA01_010186003504_W

Tussen 1935 en 1938 loopt Bernard Eilers (1878-1951) door de Amsterdamse Kalverstraat. Op nummer 113 baadt lingeriezaak ‘Emko‘ in het licht. Nederland komt uit de crisis. Of doet alsof. Nummer 111 toont het Duitse Verkeersbureau. In de jaren daarna wordt reizen naar Duitsland niet bijster populair. Bijouterieënzaak ‘Rivoli‘ op nummer 187 licht op. Tassen en sieraden wijzen op het goede leven. Gaat dat of komt het?

GAA01_010186003683_W-1

Bernard Eilers was pionier op het gebied van kleurenfotografie. Met ‘kleurseparatiebeelden‘ lukt het hem rond 1935 om drie kleuropnamen te belichten en af te drukken. Aan de randen is het procédé zichtbaar. De diepte en intensiteit van de foto’s is enorm. Maar Kodak en Agfa halen hem in met hun fabrieken. De geniale eenling heeft weerom het nakijken.

GAA01_010186003724_W

In 1934 straalt over de huizen van het Rembrandsplein een reclame voor Philips Bi-Arlita lampen. Op het plein hangt stilte van een huiskamer die leest. Om de hoek rijdt op het Thorbeckeplein de geestesverschijning als auto voor de ‘Claridge American Bar‘ langs. Is dat toveren? Ach, hoe kunnen we het verleden grijpen als dat niet eens in het heden lukt? Met z’n techniek schept Bernard Eilers schoonheid die scherp en droog oogt.

GAA01_010186003513_W

Foto 1: Bernard Eilers, Kalverstraat 111-115. 1935-1938.

Foto 2: Bernard Eilers, Kalverstraat 187. 1935-1938.

Foto 3: Bernard Eilers, Rembrandsplein 2 (gedeeltelijk zichtbaar), 4-12. 1934.

Foto 4: Bernard Eilers, Thorbeckeplein 16 (gedeeltelijk zichtbaar) – 2. 1934.

Waarheid over de Soyuz Vodnikov

SFA022824105

Foto’s van vroeger. Wat is het meer? Uit de herinnering gewist. Het bijschrift redt: ‘Het Russische tankschip/tanker Sojus Vodnikov wordt door de Spaanse nationalisten ernstig beschadigd en wordt voor reparatie naar Terneuzen gebracht. De luchtkoker is doorboord.’ Het jaartal is 1936.

65675063418_000253_3

De Soviet-tanker ‘Союз Водников СССР’ is van de Soyuz-klasse en in 1932 gebouwd zo leert internet. Maar wat zeggen de beelden dat in 1938 de bemanning van de Soyuz Vodnikov een heldenontvangst krijgt? Vanwege een fascistische aanval. Door wie? Critical Past weet het zeker, Soviet-Unie, 1938 en beschadigd. Zo wordt geschiedschrijving handel.

NicolaeUrsuDelfinul

In 1938 wordt de tanker omgedoopt tot Kreml (‘Kremlin’), in 1941 bij Jalta door de eerste Roemeense onderzeeër Delfinul getorpedeerd en in 1943 door de Duitse U24. In 1983 wordt de Kreml gesloopt in Cartagena. Wat moeten we hiermee? Geschiedenis vaart soms naar links en soms naar rechts. Bijschriften kunnen misleiden. De nagedachtenis is delicaat.

41632611

Foto 1: De Soyuz Vodnikov in Terneuzen, 1936.

Foto 2: De Soyuz Vodnikov arriveert in Rusland, 1938. Critical Past.

Foto 3: Roemeense onderzeeër NMS Delfinul.

Foto 4: Roemeense onderzeeër NMS Delfinul.

My Heart Belongs To Daddy (1938-1946-1954)

Mary Martin (1913-1990) zingt My Heart Belongs To Daddy in Night and Day (1946). Een fictieve biografie van tekstdichter Cole Porter (1891-1964). Homosexueel, gelukkig getrouwd en briljant. Hij schreef de song voor de broadwayshow Leave It To Me! (1938) die Martin tot ster maakte.

While tearing off a game of golf
I may make a play for the caddy
But when I do, I don’t follow through
Cause my heart belongs to Daddy

If I invite a boy some night
To dine on my fine food and haddie
I just adore, his asking for more
But my heart belongs to Daddy

Yes, my heart belongs to Daddy
So I simply couldn’t be bad
Yes, my heart belongs to Daddy
Da, Da, Da, Da, Da, Da, Da, Da, DAAAAD

So I want to warn you laddie
Though I know that you’re perfectly swell
That my heart belongs to Daddy
Cause my Daddy, he treats it so well

Het Great American Songbook heeft jazzmusici altijd aangetrokken. Charlie ‘Bird’ Parker (1920-1955) werkte in 1954 voor Verve aan een Cole Porter songbook. Hiermee zette-ie samen met producent Norman Granz een standaard. Nog voor het befaamde songbook van Ella Fitzgerald uit 1956. Bird stierf voordat zijn songbook album uitgebracht kon worden.

Foto: Charlie Parker

Fotografisch sociaal-realisme op de korrel

De Amerikaans-Litouwse fotograaf Ben Shahn (1898-1969) legt een rondtrekkende fotograaf vast in Columbus, Ohio. 1938. Shahn werkt voor de Farm Security Administration (1937-1942) van Roy Stryker. Een project als onderdeel van de New Deal om het Amerikaans platteland in beeld te brengen. Rond 1920 installeert een Russische straatfotograaf zich tussen hoge bomen. Het beeld is scherp. Soms houden fotografen elkaar bezig.

Foto 1: Ben Shahn, Rondtrekkende fotograaf, Columbus, Ohio, 1938

Foto 2: Straatfotograaf Soviet-Unie, omstreeks 1920. Credits: RIA Novosti

Chamberlain ziet niet, luistert niet en hoort niet: 1938

De Britse premier Neville Chamberlain heeft een papier. Daarop is-ie apetrots. Want hij heeft in München de vrede gered. Denkt-ie. De datum is veelzeggend: september 1938. Wij weten wat volgt. Hitler koopt uitstel en mag Sudetenland inlijven. Zodat Tsjecho-Slowakije machteloos wordt. Chamberlain gedraagt zich netjes en praat over Peace For Our Time. Ook da’s van alle tijden. Zijn papier is even geduldig als hijzelf.

Horen, Zien en Zwijgen. Of: Luister niet, kijk niet, en spreek niet. Geeft onderstaande foto commentaar op de opstelling van Chamberlain? Kunnen we meer dan 70 jaar later dan nog begrijpen hoe 1938 voelt?

Foto 1: Neville Chamberlain toont na terugkomst het vredesverdrag van München, 1938

Foto 2: Twee maiko en een geisha in Horen, zien en zwijgen; rond 1890

Zarah Leander: Kann denn Liebe Sunde sein?

Kann die Liebe Sünde sein? 
Darf es niemand wissen, 
wenn man sich küßt, 
wenn man einmal alles vergißt, 
vor Glück? 

Kann das wirklich Sünde sein, 
wenn man immerzu an einen nur denkt, 
wenn man einmal alles ihm schenkt, 
vor Glück? 

In 1938 zingt de Zweedse Zarah Leander in de Duitse UFA-productie Der Blaufuchs van Viktor Toerjansky. Songtekst van de homosexuele tekstdichter Bruno Balz die in een schijnhuwelijk gedwongen werd. Muziek met het Ufa-Tonfilm-Orchester van Lothar Brühne. In de verbeelding schuifelt de danszaal op deze foxtrot.

Eind 1942 keert Leander terug naar Zweden. Is het omdat haar Berlijnse huis is gebombardeerd, Goebbels haar in bed wil, de films propagandistischer worden, oorlogskansen keren of gewoon omdat ze het beu is? Ze dacht a-politiek in een oorlog te kunnen zijn. Maar nazi’s zien haar als verrader en Zweden als collaborateur. Samen met haar contralto blijft haar ironische presentatie. Dat konden Duitsers niet zelf.

Foto: Zarah Leander en Viktor Staal in Zu Neuen Ufern (1937) van Hans Detlef Sierck (Douglas Sirk)