Voetballen met Oranje: 1947-1955

Voetbal is oorlog. Voetbal is emotie. Voetbal is commercie. Voetbal is nationalisme. Voetbal is sport. Voetbal is kijken en luisteren. Voetbal is juichen. Voetbal is teleurstelling. Voetbal is wat ieder denkt dat het is.

De onvolprezen persfotograaf Ben van Meerendonk betrapt ‘Us‘ Abe Lenstra die op 3 april 1955 in het Olympisch Stadion onbewogen blijft zitten bij het enige Nederlandse doelpunt, terwijl keuzeheren juichen. Voetbal was radio en opzwepende stemmen, voetbal was de krant. Het spel is populair als belangrijkste bijzaak in het leven. En de bal is rond.

Foto 1: KNVB-keuzecommissie (Pelikaan links, Hoolboom rechts) juichen en springen op bij het enige doelpunt (maker Dillens) van de interland Nederland-België in het Olympisch Stadion, Abe Lenstra (in het midden) blijft zitten, 3 april 1955. Credits: Ben van Meerendonk / AHF, collectie IISG, Amsterdam

Foto 2: Mannen bij de radio, uit een reportage van de voetbalwedstrijd Holland-Zwitserland, 21 september 1947. Credits: Ben van Meerendonk / AHF, collectie IISG, Amsterdam

Foto 3: Chinese voetballers “lezen” de Voetbal Revue, september 1947. Credits: Ben van Meerendonk / AHF, collectie IISG, Amsterdam

Advertenties

Canada helpt Nederland (1945-47)

Canadese troepen rijden op 21 april 1945 door Winschoten. Een paard en wagen is in de colonne verzeild geraakt. Vaart en molens schitteren schilderachtig in de zon. Oorlog lijkt ver weg. Aan de overkant van het water zien inwoners het aan. Op 7 mei 1945 gedragen Utrechters zich zoals we het uit oorlogsfilms kennen. Spontaan zwaaiend met tulpen. De fotograaf laat de blik van de soldaat bij een mooi meisje uitkomen.

Een vervolg komt twee jaar later. De Nederlandse ambassadeur in Canada (1947-1950) Herman van Roijen begroet in juni 1947 Nederlandse immigranten die per schip in Montreal aankomen. Zijn echtgenote staat er in haar zomerjurk bij. Voorgoed bevrijd zwaait iedereen elkaar vrijheid toe.

Foto 1: Winschoten, uitzicht vanaf een dak op een kanaal en een weg die wordt gebruikt door militaire voertuigen, 21 april 1945

Foto 2: Menigte Nederlanders viert de bevrijding van Utrecht door het Canadese leger, 7 mei 1945

Foto 3: De Nederlandse ambassadeur in Canada, J.H. van Roijen begroet samen met zijn echtgenote de Nederlandse immigranten die met de boot in  Montreal aankomen, juni 1947

Gloria Rios en Mario Patron: Mexicaanse rock ‘n’ roll (1957)

La Locura del Rock’n Roll (1957) is een Mexicaanse film van Fernando Méndez die inspringt op de opkomst van de rock ‘n’ roll. Geportretteerd als een gekte. De Mexicaanse koningin van de rock Gloria Ríos verbindt dansend de boogie woogie met de rock. In de overgang naar de nieuwe muziek speelt pianist Mario Patrón een beslissende rol.

In een andere Mexicaanse rockfilm van dat jaar Los chiflados del rock and roll danst Gloria Ríos opnieuw de sterren van de hemel. Eerder bebop met Afro-Cubaanse invloed uit 1947 dan rock uit 1957. Het orkest van Mario Patrón grijpt weer terug naar Noord-Amerikaanse voorbeelden.

Foto: Affiche van La Locura del Rock’n Roll (1957) met zangeres Gloria Ríos

Zes arrangeurs op zoek naar een fotograaf (1947)

Het is 1947. Wat zien we hier? Waarom kijken op de tweede foto de mannen zo ernstig? De plek is het Museum of Modern Art, New York. Op de achtergrond Guernica van Pablo Picasso. Tot 1981 bleef het hier.

We zien zes arrangeurs van moderne jazzmuziek die fotograaf Bill Gottlieb in de omgeving van moderne kunst vastlegt. Ze onderzoeken. Een cool idee voor publicatie in magazine Downbeat. Toevallig zijn ze tegelijk in New York. Ralph Burns, Eddie Finckel, George Handy, Neal Hefti, Johnny Richards en Eddie Sauter. Arrangeurs Bob Graettinger, Billy Strayhorn en Pete Rugolo ontbreken. Ach, het concept is niet perfect.

In de toelichting zegt Gottlieb dat het MoMA niet flexibel was. De bovenste foto werd te komisch gevonden. En de onderste? Oordeel zelf.

Foto 1: William Gottlieb, ‘Portrait of Ralph Burns, Edwin A. Finckel, George Handy, Neal Hefti, Johnny Richards, and Eddie Sauter’, Museum of Modern Art, New York, omstreeks maart 1947

Foto 2: William Gottlieb, ‘Portrait of Edwin A. Finckel, Ralph Burns, Eddie Sauter, Johnny Richards, Neal Hefti, and George Handy’, Museum of Modern Art, New York, omstreeks maart 1947

Beryl Davis: Undecided (1939)

Beryl Davis (1924-2011) is vandaag gestorven. Ze was in Engeland bekend als zangeres bij de band van Oscar Rabin en haar vader Harry Davis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ze populair door haar optredens voor militairen. Ella Fitzgerald was een voorbeeld. Het verhaal gaat dat Glenn Miller haar ‘ontdekte’ en zij naar de VS ging. Zo zong ze met Frank Sinatra in 1947 in Your Hit Parade. Toen nog op radio.

Undecided van Sid Robins en Charlie Shavers werd op 25 augustus 1939 opgenomen in Londen. Met Django Reinhardt en zijn Quintette du Hot Club de France. Een minimale sophisticated Cole Porter-song:

First you say you do
And then you don’t
And then you say you will
And then you won’t
You’re undecided now
So what are you gonna do?
Now you want to play
And then it’s no
And when you say you’ll stay
That’s when you go
You’re undecided now
So what are you gonna do?

Foto: Tommy Dorsey (links) interviewt Beryl Davis, 8 oktober 1947. Credits: William P. Gottlieb

The Song is Bird

Zoals Marc Myers opmerkt ontleen ook ik mijn kennis over Charlie Parker aan Phil Schaap. Het dagelijkse programma Bird Flight, ‘a radio show on WKCR’. Vergelijkbaar met de Concertzender dat vanwege omroepbelangen om zeep werd gebracht. Subsidies richten dan kwaad aan. Het New Yorkse WKCR bedelt soms om geld om in leven te blijven.

Bird dus. Bijnaam van altsaxofonist Charlie Parker (1920-1955). Met Louis Armstrong beschouwd als de grootste jazzmusicus ever. Van Bird bestaan slechts twee clips. Cameravoering van Hot House verduidelijkt dat Dizzy Gillespie bekender is. Die andere frontman van de bebop.

Charlie Parker was verslaafd en brandde aan twee kanten op. Hij leefde te kort en stierf bij een barones voor de televisie met The Dorsey Brothers’ Stage Show op. Opnamen met Strings zijn geweldig en het klassieke kwintet met Miles Davis (tp), Duke Jordan (p), Tommy Potter (b) en Max Roach (dr) uit 1948 is de top. Vastgelegd door Dean Benedetti.

Kunnen we de nagedachtenis aan Bird achterhalen? Zijn legacy. Was-ie muzikaal genie, genereus persoon, overlever die niet overleefde of iemand die zichzelf in de weg zat? Nee, hij past voor geen meter. We kunnen alleen luisteren. Zijn muziek moet het doen en vertelt het verhaal.

YouTube 1: Coleman Hawkins (ts) met Bird, Hank Jones (p), Ray Brown (b) en Buddy Rich (d) in Ballad en Celebrity (zonder Hawkins), 1950

YouTube 2: Dizzy Gillespie (tp), Bird, Dick Hyman (p), Sandy Block (b), Charlie Smith (d) in Hot House, 1952

Foto 1: Portret van Charlie Parker, Red Rodney, Dizzy Gillespie, Margie Hyams and Chuck Wayne, Downbeat, New York, ca. 1947; Foto: William Gottlieb

Foto 2: Portret van Charlie Parker, Three Deuces, New York, vermoedelijk maart 1948; Foto: William Gottlieb

The Day the Earth Stood Still

In 1951 woedt in de VS paranoia. Joseph McCarthy ageert tegen on-Amerikaanse activiteiten. In The Day the Earth Stood Still hebben Klaatu en zijn robot Gort het beste voor met de mensheid. Mensen moeten in vrede leven, of de aarde zal door de andere planeten worden vernietigd. Communicatie is niet makkelijk. Het wordt een heel gedoe.

Reporter: I suppose you are just as scared as the rest of us. 
Klaatu: In a different way, perhaps. I am fearful when I see people substituting fear for reason.  

In de soundtrack van Bernard Hermann klinkt de theremin van Samuel J. Hoffman. Het instrument dat niet aangeraakt wordt maar via electromagnetische velden in de lucht wordt bespeeld. In de naoorlogse jaren komt het ongrijpbare binnen bereik. Vanuit geest of outer space.

Foto: Dr. Hoffman in 1947, op een van de opnamesessies voor de Perfume Set To Music

Echo uit de verte: Lata Mangeshkar

Lata Mangeshkar zingt achter schermen. Ze acteert niet, maar playbackt als koningin die de Hindi film songs van Bollywood, kortweg filmi populair maakte. Gelijkopgaand met de autonomie van India in 1947.

Het verhaal gaat dat in 1949 de song Aayega Aanewala uit Mahal  van Kamal Amrohi immens populair werd. De zangeres bleef onbekend. Credits stonden op naam van het personage Kamini, geacteerd door Madhubala. Uiteindelijk werd het taboe doorbroken en de naam van de playback-zangeres vrijgegeven. Lata Mangeshkar was als ster geboren. Samen met Madhubala. De rest is geschiedenis.

Mahal is een genrefilm. De spookfilm mixt romantiek en horror. In Woh Kaun Thi? uit 1964 van Raj Khosla komen starende blik, geesten, schommel, roeiboot en ongrijpbare vrouw als citaten terug. En Lataji’s stem in de filmi Naina Barse Rimjhim Rimjhim. Door haar beroemdheid is ze allang uit de schaduw gekomen. Een halve eeuw na Mahal zingt Lata Mangeshkar nog steeds Aayega Aanewala. Trouw aan het begin.

J van Jazz

J maakt in het alfabet de tien vol. Als eerste terugblik. De geniale Charlie ‘Bird’ Parker laat 50 jaar na zijn dood nog dagelijks een echo op de altsax klinken. Zijn hoorn als bocht in de tijd. The joint is jumping. Jargon, jive, jobs, juicy, jazz. Muzikanten lachen om Jim Crow, media en publiek niet. Bix Beiderbecke of Clifford Brown, Eddie Lang of Charlie Christian, Chet of Miles schitteren in zwart-wit.

In de 20ste eeuw borrelden in dranklokalen en bordelen invloeden tot muziek. De Jazz Age was geboren. In 1938 wordt amusement in Carnegie Hall tot Amerikaanse kunstvorm. George Gershwin, Duke Ellington en Charles Mingus componeren het Great American Songbook. Eind jaren ’50 sluit Tin Pan Alley vol deuntjes. Jazz is voorgoed een bocht in de tijd. Een jubileum in de spiegel.

Foto 1: Portrait of Charlie Parker, Tommy Potter, Miles Davis, Duke Jordan, and Max Roach, Three Deuces, New York, N.Y. 1947

Foto 2: Duke Ellington Orkest, circa 1940-42

New Look

Vrouwenkleding raakt aan vele aspecten. Vrouwen worden vaak letterlijk in een corset gedrukt. Een reactie is reformkleding die vrouwen vrijlaat. Dat ging niet toevallig samen met de verwerving van het vrouwenkiesrecht. Een beweging die de taille bevrijdt en de vrouw weer adem geeft.

In allerlei culturen worden vrouwen gedwongen kleding te dragen zoals de mannen het graag zien. Of een designbril, een baard of een rekenmachine dat nou beslist. Vraag in alle gevallen moet zijn, wat willen de vrouwen zelf? Waar voelen zij zich lekker in.

De Bar Suit is het beeldende New Look ensemble bij uitstek. Met schuine schouders, gearticuleerde boezemlijn, gesmoorde taille en gewatteerde heupen. Het benadrukt alle typische kenmerken van Christian Dior. In 1947 zijn vrouwen de klos omdat de nieuwe lijn een strikt dieet vergt. Trouwens, witte of zwarte schoenen?


Foto’s: Christian Dior, New Look, The Bar Suit, 1947