V van Verlangen

V is de 22ste letter. Ooit uitwisselbaar met U en F, W, B, M. De V komt van ver. Het wijst naar victorie en vie, leven. Naar vrouwelijkheid. Bezit is het einde aan het verlangen. Eenmaal vervuld is het voorbij. Evolutie is oorsprong voor verlangen. Zonder jacht en ambitie gebeurt er niets. Kunst en taal profiteren van het verlangen. Veel verhalen worden verteld om te benadrukken dat een verstoord evenwicht wordt hersteld.

Marlene Dietrich verbeeldt verlangen en verleiding. In Desire trekt ze aan door afstand. De blik van de bewonderaar voldoet niet. Haar leven laveert tussen gebroken landen, harten en geschiedenissen. Bijvangst van de goede Duitser. Nog een klassieke Hollywood-film is Tennessee Williams’ A Streetcar Named Desire. Marlon Brando als oerkracht. Het creëert de behoefte bij het Amerikaanse publiek naar serieuze cinema. Da’s weer een ander soort verlangen.

Foto 1: Marlene Ditrich in Desire van Frank Borzage, 1936

Foto 2: Marlon Brando en Vivian Leigh in A Streetcar Named Desire van Elia Kazan, 1951

K van Kruis

De K is de balans van het alfabet, de elfde letter. Het vindt eenheid in botsende lijnen. Het kruis is een levenssymbool waar van alles aan wordt opgehangen: eeuwigheid, creativiteit, vruchtbaarheid, toekomstig leven en kruisiging als straf. De dubbele as is het kruispunt waar eenheid ter discussie staat. Zware kost. Da’s niets voor kleine mensen.

Kunst kan veel met kruisen. Kasemir Malewitsj benadert het meetkundig. Anderen als Sarkis becommentariëren dat weer, zoals de snelheid van verfkleuren in water toont. In zijn koppige stijl kleurt pianist Thelonious Monk de noten bont in zijn album Criss Cross. Van kruis naar kriskras is een kleine stap. Wanorde wordt met een houten hamer in een patroon geslagen. Of juist eruit. Die kwestie is de kern van het leven.

Foto 1: Suprematisch Kruis (1920-21), Kazimir Malevitsj, olie op doek, Stedelijk Museum Amsterdam

Foto 2: Thelonious Monk in Salle Pleyel, Parijs, Frankrijk, 1954

F van Freud

F is de 6de letter. Ontstaan uit de vorm van de knots. Dat levert stevige klappen op. Het wijst op wat een man tot man maakt. Fallus, moet ik meer zeggen? Dat Sigmund Freud in de Weense Berggasse zijn divan verbond met het onderbewuste moest zo zijn. Door Vladimir Nabokov in voorwoorden de Weense afvaardiging genoemd. Die niet uitgenodigd was. Maar als ze toch naar binnen glipten had de schaker in hem enkele wrede vallen geplaatst.

Bij Nabokov en Freud staan tekst en taal centraal. Ze maakten mooie literatuur die mogelijk dient als hulpmiddel bij het denken, maar altijd een waarde in zichzelf was. Deze nooit vervangt. Freuds pretentie dat wel te doen was de rancune van Nabokov. Orson Welles bouwt frauduleuze façades met zijn F for Fake, maar dringt tot geen kern door. Dat deed beeldend kunstenaar Lucian Freud fijnzinnig. Freud functioneert in het knotsgekke universum.

Foto 1:  Trappenhuis Berggasse, woning Sigmund Freud, Wenen

Foto 2: Lucian Freud (links) en Brendan Behan, Dublin 1952

A van Aarde

A is de eerste letter die de weg vrijmaakt voor de rest. Jorge Luis Borges omschrijft het begin, de aleph als het punt dat alles insluit. Een alfabet is meer afspraak dan verhaal. Er bestaat geen hemel op aarde. Het begin sluit het einde in. Ter afsluiting verbrandt alles en iedereen, en vergaat tot as. Een onafwendbaar lot. Aangenamer wordt het er niet op.

In de grond worden loopgraven uitgegraven. Britse mannen sterven in juli 1916 tijdens de Slag aan de Somme. Een hel op aarde. In Engeland richt in 1915 het Ministerie van Landbouw het Women’s Land Army op. Drie jaar later werken een kwart miljoen vrouwen met hun handen in de aarde. Voedsel en vrouwen zijn de aanvang van het leven.

Foto 1: Een Britse loopgraaf bij de Albert-Bapaumestraat te Ovillers-La Boisselle, gedurende de Slag aan de Somme, juli 1916. A Compagnie, 11de Bataljon, Cheshire Regiment

Foto 2: Leden van de Women’s Land Army aan het werk op het veld tijdens de Eerste Wereldoorlog

S van Schaduw

Slang van het alfabet is de S. Sissend en sidderend op de 19de plek. Het zet R en T in de schaduw. Geen lichaam en geen ziel, maar iets ertussen. Omdat het in vorm overeenkomt met het lichaam zonder het te zijn verbeeldt het in film en fotografie perfect wat het niet is. Da’s kunst die tot veel kan leiden, maar ook gemakzucht in zich bergt. De schaduw volgt en banjert soms rond als polderdetective of Amerikaanse held.

Schaduw is er niet voor niets en kondigt de dood aan. Vampier Max Schreck uit Nosferatu doet kinderen van angst onder bed kruipen. Hoor, wie kraakt daar op de trap, zeker de engerd uit het land van duisternis? Schaduw heeft ook aardige kanten en toont dan verleden. Schepen op de Donau uit vervlogen tijden. Da’s sentiment naar de eigen jeugd. Midden-Europa is het land van de schaduw en synoniem voor dreigend onheil.

Foto 1: Max Schreck in Nosferatu van F.W. Murnau, 1922

Foto 2: Schepen op de Donau bij Donauknie Visegrad, 1930; Erno Vadas

J van Jazz

J maakt in het alfabet de tien vol. Als eerste terugblik. De geniale Charlie ‘Bird’ Parker laat 50 jaar na zijn dood nog dagelijks een echo op de altsax klinken. Zijn hoorn als bocht in de tijd. The joint is jumping. Jargon, jive, jobs, juicy, jazz. Muzikanten lachen om Jim Crow, media en publiek niet. Bix Beiderbecke of Clifford Brown, Eddie Lang of Charlie Christian, Chet of Miles schitteren in zwart-wit.

In de 20ste eeuw borrelden in dranklokalen en bordelen invloeden tot muziek. De Jazz Age was geboren. In 1938 wordt amusement in Carnegie Hall tot Amerikaanse kunstvorm. George Gershwin, Duke Ellington en Charles Mingus componeren het Great American Songbook. Eind jaren ’50 sluit Tin Pan Alley vol deuntjes. Jazz is voorgoed een bocht in de tijd. Een jubileum in de spiegel.

Foto 1: Portrait of Charlie Parker, Tommy Potter, Miles Davis, Duke Jordan, and Max Roach, Three Deuces, New York, N.Y. 1947

Foto 2: Duke Ellington Orkest, circa 1940-42

H van Humor

H als hangmat van het alfabet. Vakantieplek tussen zware G en strenge I. Kunstenaar en architect John Körmeling verbaast op Schiphol en probeert ons met zijn installatie Haha hihi een lach te ontlokken. De eerste stap om afstand te nemen van huis. Geen slapstick, maar heuse prikkeling van de hersenen. De 8ste letter volgt in de achtbaan een bocht en nog een bocht. Om te belanden op de 2010 Wereldexpo van Shanghai waar Körmeling het haha Happy Street noemt.

Letterlijke opvatting van kunst is voor dummies en vergevorderden. Regisseur Jacques Tati als Monsieur Hulot ontregelt door onaangepast gedrag. In zijn films laat-ie de actie op zijn beloop en toont terloops een omgeving. Modernisme prikt-ie door als gezocht. In Playtime treft de nieuwerwetse kantoortuin zijn hoon. Door humor brandt de H van hokjesgeest na als ons het lachen allang is vergaan.

Foto 1: Lichtinstallatie van John Körmeling op Schiphol, 1993 (Foto: Jannes Linders)

Foto 2: Jacques Tati als Monsieur Hulot in Playtime, 1967

L van Levitatie

De L maakt het dozijn vol. Lange lat van het alfabet. Los zweeft de vrouw door een zee van lucht. In badpak om de illusie van beugels, draden en stangen weg te nemen. Extase is brandstof van levitatie. Ze neemt een loopje met alle logica. Niet door weg van de wereld te zijn, maar er met een lach te blijven. Haar lichaam toont aards. De L loopt als een stok tussen K en M. De partners in lichtzinnigheid oefenen tovenarij.

In Zerkalo beeldhouwt regisseur Andrei Tarkovski het wonder van de zwevende vrouw. Een religieus logo ontvouwt zich. Mensen gaan de aarde te boven en verschijnen in de lucht. Dat luchtbeeld volgt een verrukking van eeuwen. Het raadsel van de kunst verdringt Superman en de Vliegende Non. L lacht sardonisch over zoveel behoefte aan mystiek. De les van leugenachtige woorden wordt nooit geleerd en lest onze dorst.

Foto 1: Illusionist or the Real Thing? 

Foto 2: Maria en Andrei Tarkovski in Zerkalo van Andrei Tarkovski, 1975

P van Pigment

De P is de 16de letter. Onberispelijk kwadraat van het alfabet. Pigment komt uit de natuur in vele kleuren en korrels en blijft aan de oppervlakte. Kunstenaars die puur werken kwamen met pigment de schilderkunst redden. Zoals Yves Klein met zijn Klein Blue. Het beeld toont en wordt ervaren. Pigment sleepte de geest door het postmodernisme. Totdat het vierkant aan de oppervlakte weer een waarde in zichzelf kreeg. 

Politieman Rod Steiger en Sidney Poitier symboliseerden in 1967 de segregatie in In the Heat of the Night. Polen die afstoten vanwege een oppervlakte. Maar de P wordt misbruikt, want tegenpolen trekken elkaar juist aan. Dat moeten ze onderhuids door hun trots ontdekken. Pigment reflecteert het licht en lost niet op. De P kwadrateert als het kans krijgt. Op de vlucht naar een alfabet met 256 letters. Weg uit de ondiepte. 

 

Foto 1: Yves Klein, Arisponge (RE11), 1960; natural sponges, pebbles and dry blue pigment in synthetic resin on panel 78 3/4 by 65 inches

Foto 2: Sidney Poitier en Rod Steiger in In the Heat of the Night, 1967

B van Bikini

De B is de tweede letter. Belofte van het alfabet. Vanaf 1 juli 1946 deden Amerikanen atoomproeven middenin de Pacific. Op Bikini Atoll. Deel van de Marshall eilanden. Sinds 1 augustus 2010 is de nucleaire test site van Bikini Atoll toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst van de Unesco. Als les voor de toekomst. Want 1946 was er blind voor.

Matrozen op de Croisette zien het aan, de dame in de ligstoel toont overdressedEn geschokt. Brigitte Bardot in Bikini is er in 1953 voor gemaakt om de B te materialiseren. Als sexbom. Louis Réard introduceerde de tweedelige Bikini op 5 juli 1946 in Parijs. Meeliftend op publiciteit van de atoomproeven. Je kunt de B nageven dat het beeldige bochten en stevige slagen maakt.

Foto 1: Brigitte Bardot in Cannes, 1953

Foto 2: Atoomproeven Bikini Atoll, 1946