Tragische held: Dean Reed

Kende Nederland de Amerikaanse acteur en zanger Dean Reed (1938-1986)? Reed veroverde als megaster in de marge de wereld via de flanken. Latijns-Amerika en Oost-Europa. Een Spaans liefdesliedje met Engels accent voor een Russisch publiek. In de nieuwjaarsshow Blauw Licht (Голубой огонек) uit 1967. Zo ziet vroeg globalisme van deze Kameraad Rockstar eruit. Volksentertainer Dean Reed woont sinds 1973 in Oost-Berlijn en vindt daar zijn eind. Met de vraag zelfmoord of moord?

Elizabeth… Elizabeth…
Hoy yo canto al amor por ti,
larari, larali,
tu encanto dicha me dará,
laralá, laralá

1979-russ-bam12

Was het een kogel van de KGB of de ontworteling die hem te veel werd? Bizarre verklaringen passen de tragische held. De Rode Elvis is z’n eigen lot niet meer meester. Hij zingt, acteert en leeft valse schijn. We weten zo goed als niks over hem. Was-ie Stasi-spion en goed als entertainer? De levensbeschrijving van Reed is een opeenstapeling van feitjes over zijn a-typische leven. Onwaar tragisch. Hij zingt ‘Without You’ in de Soviet-tvfilm ‘Wish You Well’ (Я желаю вам счастья). Schrijnend.

Foto: Uit Я желаю вам счастья, I Wish You Well, uit 1979. Soviet-productie met Dean Read rond de Baikal-Amoerspoorweg, BAM, naar het Verre Oosten.

When Day Is Done: 1926-27

Als ‘The King of JazzPaul Whiteman in 1926 met zijn orkest door Europa toert pikt trompettist Henry Busse in Duitsland de schlager ‘Madonna, du bist schöner als der Sonnenschein‘ op. De Oostenrijkse componist Robert Katscher schreef het in 1924 voor de revue ‘Küsse um Mitternacht‘. Tenor Engelbert Milde zingt het in een cabareteske traditie.

Een Duitse hit wordt een internationaal succes met een Engelstalige tekst. Buddy DeSylva schrijft ‘When Day Is Done‘. Whiteman scoort in 1927 met een instrumentale versie. Zoals vaker op het raakvlak van een sterke compositie, effectbejag en sentiment. Een klassieker is geboren:

When day is done and grass is wet with twilight’s dew
My lonely heart is sinkin’ with the sun
Although I miss your tender kiss the whole day through
I miss you most of all when day is done
When day is done

$(KGrHqF,!nME63S96nSnBO09iyIbWg~~60_3

De versie van Jack Hylton met op Wurlitzer organist Claude Ivy uit eind 1927 leent van Whiteman. De band treedt een maand lang in het Scala Theater in Berlijn op. Een hakenkruis kondigt de ‘arisering’ aan. Ook Robert Katscher moet eraan geloven en vlucht in 1938 naar de VS.

Foto: BladmuziekWhen Day Is Done’, 1926. Uitgeverij Harms Inc.

Sidney Bechet in Berlin (1930)

Lilian Harvey en Will Fritsch spelen de hoofdrol in Einbrecher van Hanns Schwarz. Het is 1930. Sidney Bechet (1897- 1959) en zijn band spelen in de Palmenbar van het Berlijnse Haus Vaterland. Stan Douglas danst. De song is ‘Ich lass mir meinen Koerper schwarz bepinseln‘ van Friedrich Hollaender. De portrettering van zwarte musici stemt tot nadenken. Het exotisme is niet negatief. Pas drie jaar later grijpen de nazi’s de macht. En klinkt er geen Entartete Musik meer in Duitsland.

Ach wie herrlich ist es in Paris
die Frauen sind so süß
und dennoch ist mir mies!
Jeden Abend Smoking oder Frack
So geht das Tag für Tag
das ist nicht mein Geschmack!!

Ich lass mir meinen Körper
schwarz bepinseln schwarz bepinseln
und fahren nach den Fitji Inseln –
nach den Fitji Inseln!

Foto: 1 The Port of Harlem Jazzmenv.l.n.r: J.C. Higginbotham – Sidney Bechet – Sidney Catlett – Johnny Williams en Frank Newton. Gitarist Teddy Bunn zit vooraan. Credits:Mosaic Records

Foto 2: Entartete Musik

Ein guter Freund, un Bon Copain (1930)

Componist Werner Richard Heymann (1896-1961) is door zijn filmwerk bekend. Als jood moet-ie in 1933 Duitsland verlaten wat hem in Frankrijk en de VS brengt. Vanwege kostenbesparing werden toen soms meerdere versies van een film gemaakt. Decors, draaiboek en crew werden dan doelmatig gebruikt. Van songs ontstaan zo meerdere versies.

Heymann excelleert samen met tekstdichter Robert Gilbert in filmkomedies waarvoor-ie begin jaren ’30 in de UFA-studio in Babelsberg de soundtrack maakte. Zijn meesterschap is te zien in een Duitse en Franse versie. Drei von der Tankstelle van Wilhelm Thiele met Lilian Harvey, Willi Fritsch en Heinz Rühmann. En Le Chemin du Paradis waarbij Max de Vaucorbeil voor de acteursregie bijspringt, weer met Lilian Harvey en Henry Garat. De wals Ein Freund, ein guter Freund wordt een hit. Ook in de Franse bewerking van Jean Boyer Avoir un bon copain.

Ein Freund, ein guter Freund,
das ist das Schönste was es gibt auf der Welt.
Ein Freund bleibt immer Freund,
und wenn die ganze Welt zusammenfällt.
Drum sei auch nicht betrübt,
wenn dein Schatz dich nicht mehr liebt.
Ein Freund, ein guter Freund,
das ist der größte Schatz, den’s gibt.

Avoir un bon copain
Voilà c’qui y a d’meilleur au monde
Oui, car, un bon copain
C’est plus fidèle qu’une blonde
Unis main dans la main
A chaque seconde
On rit de ses chagrins
Quand on possède un bon copain

De uittocht van Heymann is symbolisch voor het einde van de Weimar-republiek en de culturele bloei van Berlijn. In 1955 halen de remakes van Hans Wolff het niet bij beide klassiekers uit 1930. Schluss.

Foto: Affiche van Le Chemin du Paradis uit 1930 met Lilian Harvey en Henry Garat

Vladimir Nabokov door Carl Mydans: 1958

Vladimir Nabokov (1899-1977) was een invloedrijke Russische schrijver. Met zijn familie vluchtte hij voor de communisten en woonde in Berlijn en Parijs. In 1940 emigreerde hij naar de VS om daar in 1961 weer te vertrekken. Met zijn vrouw Véra trok hij in het Montreux Palace Hotel.

Bekend is Nabokov door zijn roman Lolita (1955) dat een schandaal en een succes wordt. Geen enkele gerenommeerde uitgeverij wilde het uitgeven zodat Nabokov bij de marginale Olympia Press in Parijs van Maurice Girodias uitkomt. Stanley Kubrick maakt er in 1962 een film van.

Nabokov voorzag tijdens zijn Amerikaanse jaren in zijn onderhoud door literatuur te geven op universiteiten. Hij woont vanaf 1953 in Ithaca, New York waar fotojournalist Carl Mydans hem in 1958 fotografeert. Nabokov werkt met systeemkaarten in zijn auto dat zijn kantoor is. Op weg naar een volgende bestemming. Om aan de analyse te ontkomen.

Foto 1, 2 en 3: Carl Mydans, Vladimir Nabokov in car, Ithaca, 1958

Foto 4: James Mason als Humbert Humbert en Sue Lyon als Dolores Haze in Lolita (1962) van Stanley Kubrick

Mezhrabpom: Loss of Sensation (1935)

Mezhrabpom (1922-1936) was een Duits-Russische studio die meer dan 600 films maakte. Gangmakers waren de Duitse communist Willi Münzenberg en de Russische producent Moisei Aleinikov. Het Verdrag van Rapallo opende in 1922 mogelijkheden tot samenwerking tussen de verliezers van de Grote Oorlog. Hoofdkwartier zat in Berlijn en de studio’s in Moskou. De opkomst van Hitler en Stalin beëindigde het experiment.

De Berlinale 2012 besteedde aandacht aan Mezhrabpom. Het programma is overgenomen door het MoMA in New York. Gibel sensatsii (Loss of Sensation) uit 1935 van Aleksandr Andriyevsky is een van de eerste robotfilms ooit. Radiosignalen en saxofoons besturen de robots. Acht jaar na Metropolis van Fritz Lang en 15 jaar na de uitvinding van het woord robot in het toneelstuk R.U.R. van de Tsjech Karel Čapek.

Foto 1 en 2: Stills uit Gibel sensatsii (Loss of Sensation) van Aleksandr Andriyevsky, 1935

Foto 3: Affiche voor Gibel sensatsii door Viktor Klimaschin, 1935

So Long Eric: Luik 1964

19 april 1964. Twee weken na het Town Hall Concert en een maand na het Concert op Cornell. Mingus toert door Europa en doet het Luikse le Palais des Congrès aan voor een televisie uitzending. Tussen Parijs en Marseille. Precies twee maanden voordat Eric Dolphy in een Berlijns ziekenhuis aan diabetes sterft. Men vermoedt een drugsverslaving.

De groep bestaat uit Charles Mingus (b), Eric Dolphy (as, fl, bcl), Clifford Jordan (ts), Jaki Byard (p) en Danny Richmond (dr). Trompettist Johnny Coles is twee dagen daarvoor wegens een maagperforatie in een Parijs’ ziekenhuis opgenomen. Een muzikantenleven vraagt slachtoffers.

Eric Dolphy (1928-1964) past in een overgangstijd. Hij verbindt bebop met avant-garde, Edgard Varèse met Olivier Messiaen. Zijn fluit en basklarinet hypnotiseren op Meditations (on Integration). Mingus schreef het nadat Dolphy hem een artikel over gevangenissen liet zien. Een soort Guantanamo Bay 40 jaar eerder. Maar muziek is muziek, los van de sociale context. Zoals Dolphy zei: When you hear music, after it’s over, it’s gone, in the air. You can never capture it again. So long.

Makkers Staakt Uw Wild Geraas (1960)

Makkers Staakt Uw Wild Geraas (1960) van Fons Rademakers won de Zilveren Beer op het Festival van Berlijn. Het speelt op de vooravond van Sinterklaas. De sfeer in Amsterdam is doortrokken van het komende heerlijke avondje. Tegen die achtergrond spelen de problemen van drie gezinnen. Een dramatisch contrast met de zeurende verwachting.

Toen leek het alsof er fors werd ingekocht. Maar de voorspoed ligt in 1960 nog om de hoek. Slenteren en kijken horen erbij en kosten niks. Etalages tonen wat jongetjes willen: treinen, kraanwagens en autootjes. Volwassen spelen graag mee. Die grote kinderen als ze uitgeraasd zijn.

Foto 1: ‘Enorme drukte in de Kalverstraat t.g.v. de koopavonden voor St. Nicolaas‘, 2 december 1960

Foto 2: DVD van ‘Makkers Staakt Uw Wild Geraas’ van Fons Rademakers, 1960

Foto 3: ‘Sint Nicolaas etalages in Amsterdam. Kinderen kijken naar de etalages‘, 22 november 1961

Diep in mijn hart en Ernst van ’t Hoff (1944)

Diep in mijn hart’ is een succesvol nummer van accordeonist en tekstschrijver Jaap Valkhoff (1910-1992). In 1944 in Brussel opgenomen voor Rythme door het toporkest van Ernst van ’t Hoff. Waarheen-ie was uitgeweken. En bleef. Met zang van de Tilburger Lammy van den Hout.

Diep in m’n hart
Kan ik nooit boos zijn op jou
Blijf ik je toch altijd trouw
Dat mag je heus wel weten

Diep in m’n hart
Is er slechts één dat ben jij
Jij bent toch alles voor mij
Zal je dat nooit vergeten

Want jij bent heus niet slecht
Wat ook een ander zegt

Wikipedia beweert dat Frank Sinatra de song in Engelse vertaling tot een wereldhit maakte. Maar zijn Deep in my Heart is nergens te vinden en ontbreekt op Sinatra’s lijst van 957 opgenomen songs. Onder deze titel nam het orkest van Syd Lawrence het in 1976 op.

Foto: Ernst van ’t Hoff met orkest (1951) Credits: Wouter van Gool

Tina Modotti, fotografie en revolutie

Leven in dienst van de wereldrevolutie eindigt volgens sommigen onder mysterieuze omstandigheden in een taxi te Mexico Stad. De echte oorzaak is hartfalen. Aan de Italiaanse Tina Modotti (1896-1942) kleeft romantiek. Streven met een vlekje. Op vlucht voor de gevestigde orde trekt ze van Italië naar Californië, Mexico, Berlijn, Moskou, Parijs, Spanje en terug naar Mexico. Wonder dat deze communistische activiste een van de belangrijkste fotografen van de 20ste eeuw wordt.

In navolging van Diego Rivera en Frida Kahlo is Tina geworden tot het merk Modotti. Populaire cultuur zet uiteindelijk iedereen naar de hand. Laura Mulvey en Peter Wollen proberen hier in 1984 met de korte documentaire Frida Kahlo & Tina Modotti dwars op te staan. Partner Edward Weston maakte rond 1920 De witte Iris met Tina als model. Ze begon haar loopbaan overigens als actrice in de stomme film.

Modotti’s werk omvat onder meer portretten, plantenstudies, de beroemde serie Vrouwen van Tehuantepec en foto’s over de revolutionaire beweging van de jaren 1920 en het poppenspel. Los van haar leven en de mystificatie ervan kunnen we eindelijk haar foto’s zien.

Foto 1: Tina Modotti, Tepotzotlán Klooster, Mexico, 1924

Foto 2: Onbekend, Tina Modotti en Edward Weston, zonder jaartal

Foto 3: Edward Weston, The White Iris (Tina Modotti), omstreeks 1920

Foto 4: Tina Modotti, Indianen dragen ladingen maisschillen voor de bereiding van tamales, Mexico, ongeveer 1927