Bernard Eilers kleurt de nacht (1934-38)

GAA01_010186003504_W

Tussen 1935 en 1938 loopt Bernard Eilers (1878-1951) door de Amsterdamse Kalverstraat. Op nummer 113 baadt lingeriezaak ‘Emko‘ in het licht. Nederland komt uit de crisis. Of doet alsof. Nummer 111 toont het Duitse Verkeersbureau. In de jaren daarna wordt reizen naar Duitsland niet bijster populair. Bijouterieënzaak ‘Rivoli‘ op nummer 187 licht op. Tassen en sieraden wijzen op het goede leven. Gaat dat of komt het?

GAA01_010186003683_W-1

Bernard Eilers was pionier op het gebied van kleurenfotografie. Met ‘kleurseparatiebeelden‘ lukt het hem rond 1935 om drie kleuropnamen te belichten en af te drukken. Aan de randen is het procédé zichtbaar. De diepte en intensiteit van de foto’s is enorm. Maar Kodak en Agfa halen hem in met hun fabrieken. De geniale eenling heeft weerom het nakijken.

GAA01_010186003724_W

In 1934 straalt over de huizen van het Rembrandsplein een reclame voor Philips Bi-Arlita lampen. Op het plein hangt stilte van een huiskamer die leest. Om de hoek rijdt op het Thorbeckeplein de geestesverschijning als auto voor de ‘Claridge American Bar‘ langs. Is dat toveren? Ach, hoe kunnen we het verleden grijpen als dat niet eens in het heden lukt? Met z’n techniek schept Bernard Eilers schoonheid die scherp en droog oogt.

GAA01_010186003513_W

Foto 1: Bernard Eilers, Kalverstraat 111-115. 1935-1938.

Foto 2: Bernard Eilers, Kalverstraat 187. 1935-1938.

Foto 3: Bernard Eilers, Rembrandsplein 2 (gedeeltelijk zichtbaar), 4-12. 1934.

Foto 4: Bernard Eilers, Thorbeckeplein 16 (gedeeltelijk zichtbaar) – 2. 1934.

Uitrukken der veldartillerie met muziek: 1905

652568

Het uitrukken der Veldartillerie met muziek‘ zegt het bijschrijft van de kaart. Verdere gegevens ontbreken. Een eerste datering perkt in tot 1895-1910 vanwege het hoofddeksel. De talpa was een onhandige pet van zwart zeehondenvel en slechts kort in gebruik.  De tweede kaart met poststempel is gedateerd 1905. Werd toen de kaart afgestempeld?

Ans veldartillerie met muziek 1905

In 1905 paradeert de Veldartillerie in de Amersfoortse Langestraat. Opnieuw met talpa en muziek. Alles statig en fotogeniek. Tien jaar later barst de grote oorlog los. En blijft Nederland buiten schot. Wonderlijk.

11af5870fdb043bb86124b8b22ebcc04778f36083831877d2abf8832813d569b

Foto 1: AnsichtkaartHet uitrukken der Veldartillerie met muziek‘ (niet gebruikt)

Foto 2: Ansichtkaart ‘Het uitrukken der Veldartillerie met muziek‘ (met poststempel). Datering 1905.

Foto 3: ‘Parade met veldartillerie in de Langestraat. Oostgevel (oneven nummers) gezien richting Kamperbinnenpoort. Met vlaggen.’ Datering circa 1905.

Levenswandel Dance Hall: 1954

Londen, 1954. Teddy (=Edwardian) Girls worden bewonderd door Teddy Boys. Strak in het pak. Terugblikkend op de jaren 1952-1956 zegt Simon Napier-Bell dat het begrip en de naam rock’n’roll en teenager geleidelijk ontstaan. Halbstarken in Duitsland, Teddy Boys in Engeland of Nozems in Nederland. Tieners zoeken een identiteit. Het ontstaan van jongerencultuur gaat niet gelijk op met de rock’n’roll, maar krijgt er smoel door. Wat toen de ouderen schrik aanjoeg doet nu vertederend aan.

George Zimbel (1929) noemt zichzelf een documentaire fotograaf. Hij zegt dat het de informatie is die de kijker pakt, maar pas de fotograaf bindt het door zijn persoonlijke kijk en technische kennis samen. In 1954 heeft de vetkuif in een New Yorks-Ierse danshal bekijks. Zimbel schept diepte en onderscheid en voegt zijn blik toe aan de vele blikken die alle kanten opschieten. Signalen ventileren boodschappen na sluitingstijd.

Foto 1: Teddy Girls are admired by a group of Teddy Boys at Clapham Common, South London in 1954

Foto 2: George Zimbel, Irish Dancehall, The Bronx 1954 ©George S. Zimbel 1954/2007

Foto 3: Teddy Boys Mecca Dance Hall, Tottenham London 1954

Esther Bubley: Girls in Arlington (1943)

Fotojournaliste Esther Bubley (1921-1998) werkt in 1942 en 1943 voor de Office of War Information (OWI) van Roy Stryker. Eind 1943 volgt ze hem naar  een project voor de Standard Oil Company (New Jersey). Zomer 1943 is ze in Arlington om het thuisfront te fotograferen. Meisjes in overheidsdienst nemen tijdens de oorlog leeggekomen plekken in. Is het meisje dat in het pension haar haar wast dezelfde die fotografeert?

Vrouwen worden gehuisvest in Arlington Farms, Virginia. Net over de grens van Washington DC. Op weg naar kantoor wachten ze op de bus.

In 1950 kijkt Esther Bubley voor een zelfportret in de spiegel. Haar blik heeft al heel wat vastgelegd, en kijkt nu  naar zichzelf. Wat ziet ze?

Foto 1: Esther Bubley, Arlington, Virginia. Meisje wast het haar op Arlington Farms, een onderkomen voor vrouwen die tijdens de oorlog voor de overheid werken, juni 1943

Foto 2: Esther Bubley, Arlington Cemetery, Arlington, Virginia. Meisje neemt een foto van de ceremonie van het leggen van een krans op het graf van de Onbekende Soldaat, mei 1943

Foto 3: Esther Bubley, Arlington, Virginia. Wachtend op de bus bij Arlington Farms, een onderkomen voor vrouwen die tijdens de oorlog voor de overheid werken, juni 1943

Foto 4: Esther Bubley, Zelfportret, omstreeks 1950

Frank Philippi maakt beelden van Belgie

Frank Philippi (1921-2010) is de Belgische Ben van Meerendonk. Een fotograaf van alle markten thuis. In de Antwerpse Rex draait Night People uit 1954 van Nunnally Johnson met Gregory Peck. Zo dus.

Of mode in de stad met Mercedes en Martini of een meisje voor een jukebox in een café. Beelden zijn weg, komen nooit meer terug en zijn tot foto geworden. Kwaliteit van Philippi is dat opsmuk ontbreekt. Het spreekt vanzelf. Ik wil er niks over zeggen om het restje dagelijks leven zo min mogelijk te storen. Weemoed schrijnt met een dode open mond.

Seydou Keita: Sociale mobiliteit

Gagosian Art Gallery introduceert in 1997 een onbekende fotograaf uit Mali. Zo werkt de kunsthandel. Seydou Keïta (1921-2001). De portretfotograaf wordt op slag bekend en geniet in zijn laatste jaren roem.

Zijn studio in Bamako bevatte rekwisieten. Zoals fietsen, scooters en auto’s. Men dacht vanwege die variatie aan twee- en vierwielers zelfs dat-ie rijk was. Of de Vespa’s ook reden blijkt niet uit de stille beelden.

Het jongetje met de fiets spiegelt het Franse leven. Een gedraaid iconisch beeld. Lachen om zijn witte kousen die niet wit zijn. Of is het meer dan lachen? Seydou Keïta toont de ambitie van een middenklasse. Als genie van het gewone. Die lof komt hem in zijn laatste jaren toe.

Foto 1: Seydou Keïta, Homme au Scooter, 1952-1955

Foto 2: Seydou Keïta, zonder titel, 1952-55

Foto 3: Seydou Keïta, L’enfant À La Bicyclette, 1997

Zes arrangeurs op zoek naar een fotograaf (1947)

Het is 1947. Wat zien we hier? Waarom kijken op de tweede foto de mannen zo ernstig? De plek is het Museum of Modern Art, New York. Op de achtergrond Guernica van Pablo Picasso. Tot 1981 bleef het hier.

We zien zes arrangeurs van moderne jazzmuziek die fotograaf Bill Gottlieb in de omgeving van moderne kunst vastlegt. Ze onderzoeken. Een cool idee voor publicatie in magazine Downbeat. Toevallig zijn ze tegelijk in New York. Ralph Burns, Eddie Finckel, George Handy, Neal Hefti, Johnny Richards en Eddie Sauter. Arrangeurs Bob Graettinger, Billy Strayhorn en Pete Rugolo ontbreken. Ach, het concept is niet perfect.

In de toelichting zegt Gottlieb dat het MoMA niet flexibel was. De bovenste foto werd te komisch gevonden. En de onderste? Oordeel zelf.

Foto 1: William Gottlieb, ‘Portrait of Ralph Burns, Edwin A. Finckel, George Handy, Neal Hefti, Johnny Richards, and Eddie Sauter’, Museum of Modern Art, New York, omstreeks maart 1947

Foto 2: William Gottlieb, ‘Portrait of Edwin A. Finckel, Ralph Burns, Eddie Sauter, Johnny Richards, Neal Hefti, and George Handy’, Museum of Modern Art, New York, omstreeks maart 1947

August Sander portretteert de Duitsers (1914)

Duitsland, 1914. Waar gaan de jonge boeren heen? Hun werkdag zit erop. Zijn het broers? Ze kijken fotograaf August Sander (1876-1964) aan. In een arrangement dat terloopsheid suggereert. Wandelstokken staan aan de grond genageld. De linker boer beweegt losser en de rechter staat versteend. Hun hoofden rusten op de horizon. Is het al oorlog?

Kleding typeerde ooit het beroep. In Duitsland kleden ambachtslui van gilden zich nog in Zunftbekleidung. Zoals de rondtrekkende timmerlui in Hamburg. Maar de drie boeren nemen met hun zwarte pak juist afstand van hun beroep. Ze stralen trots uit. August Sander legt het vast met rust, strenge soberheid en statigheid van de nieuwe zakelijkheid.

Foto 1: August Sander, Jonge Boeren of (interpretatie) Boeren uit  het Westerwald op weg naar de dans, 1914

Foto 2: August Sander, Reizende timmerlieden, Hamburg, 1928

Gezichten met Breitner: Straatfotografie

Sinds kort staan 2300 foto’s van George Hendrik Breitner (1857-1923) online bij de RKD. Interessant omdat Breitners fotografie zijn schilderen beïnvloedde. En omgekeerd. De tentoonstelling ‘Snapshot‘ in het Van Gogh Museum besteedt aandacht aan deze overgangsperiode.

Breitner fotografeert portretten, naakten, militairen op oefening met hun paarden, stadsvernieuwing bij de Amsterdamse Van Diemenstraat, Cruquiusweg en Jacob van Lennepkade en ontelbare stadsgezichten.

Foto 1: George Hendrik Breiner, Gezicht op het Rokin te Amsterdam (1889-1915)

Foto 2: George Hendrik Breitner, Gezicht op het Spui te Amsterdam (1889-1915)

Foto 3: George Hendrik Breitner, Gezicht op de Schiedamsedijk en de hoek met de Leuvebrugsteeg te Rotterdam (1906-1915)

Tussendek van Alfred Stieglitz (1907)

Wat valt hier te zien? Zeker immigranten die naar de VS reizen? Zoals in The Immigrant (1917) van Charlie Chaplin. Arme sloebers uit Rusland of Polen die de Atlantische Oceaan oversteken. In de Derde Klasse omdat er geen Vierde Klasse is. Het lijken wel twee foto’s in een.

Welnee. De Kaiser Wilhelm II vaart van New York naar Le Havre. Seizoenswerkers gaan terug naar Europa. Alfred Stieglitz verveelt zich in de Eerste Klasse en ziet van bovenaf de loopplank naar rechts lopen. Naar een ruimte boven de boeg. En de trechter die naar links loopt. En de man met een witte strooien hoed. En de moeder met kind. Kortom, compositie. Hij haalt snel een toestel en maakt zijn beroemdste foto.

Foto 1: The Steerage van Alfred Stieglitz, 1907

Foto 2: Still uit The Immigrant (1917) van Charlie Chaplin.