Journey into Fame: Orson Welles in Holland

We zien een beroemdheid met een schare fans. Welgeteld twee mannen en dertien vrouwen. De handtekeningenjagers houden zich in, maar lijken het uit te schreeuwen van genot. Tuk op het buitenkansje in de nabijheid van de roem. Enkelen zijn gevangen in pure extase. Ze geloven niet wat er gebeurt en spelen de perfecte rol van bewonderaar. De vleugel benadrukt karakter en locatie van de samenzwering.

Op zaterdag 8 maart 1952 geeft Orson Welles in het Concertgebouw een voordracht. Het Utrechts Nieuwsblad van 10 maart wijdt er een stuk aan: Orson Welles zoekt een Salome. De toneelspeler, regisseur, filmacteur, goochelaar, avonturier en charmeur kwam met het vliegtuig uit Parijs zonder eigen koffer. Zonder schoon hemd. Hij betovert zijn publiek.

Welles is in 1952 bekend als Harry Lime uit The Third Man die op 20 januari 1950 zijn Nederlandse première beleeft. De kaskraker wordt hem toegerekend. Terwijl-ie een kleine rol speelt. Hetzelfde gebeurt met het script van Citizen Kane door Herman Mankiewicz dat Welles naar zich toetrekt. Welles koppelt roem aan eigendunk. Twee maanden later wint-ie in Cannes de Gouden Palm voor Othello. Dat flikt-ie nou weer wel. Echt.

Foto 1: Orson Welles temidden van bewonderaars in het Concertgebouw, Amsterdam, 8 maart 1952

Foto 2: Orson Welles in Othello, 1952

Anton Karas speelt ‘The Third Man’

Anton Karas speelde 50 jaar geleden op Sonsbeek. Aldus een verslag in het UN. In een namaak Grinzing. Walter Lechner met de Drei Franzl speelt Schrammelmusik, Weense volksmuziek. Maar Anton Karas is de hoofdattractie. Met het Harry Lime Theme, de themamuziek uit The Third Man. Wereldberoemd was-ie ermee geworden. Tot in Arnhem toe.

Anton Karas op zijn alpenländische Zither klinkt vervreemdend en metalig. Maar aards tegelijk. Lokale kleur drukt ons met de neus op Wenen. Of dat Wenen met een lichte referentie naar Freud, zwarte markt en Johann Strauss. Maar schrammel is het niet, eerder strakke uptempo filmmuziek voor de internationale markt. Karas speelt andermans muziek.

Het thema spoort met Orson Welles als Harry Lime die nauwelijks in The Third Man optreedt, maar het als mysterie domineert. Op het gevaar af dat het een truc wordt die verveelt. Alida Valli en Joseph Cotton excelleren in hun expressionistische pose. Die ernst doet meesmuilen.

Foto: Alida Valli en Joseph Cotton in The Third Man van Carol Reed, 1949