John Cage: Water Walk (1960)

Gary Moore ontvangt John Cage (1912-1992) in de spelshow I’ve Got a Secret. De componist  presenteert zijn werk Water Walk dat-ie in 1959 al in de Italiaanse quiz-show Lascia O Raddoppia? (Dubbel of Niets) uitvoerde. Daar wint Cage als expert in paddestoelen 5 miljoen lire.

Cage gebruikt 34 materialen die iets met water te maken hebben. Zoals een badkuip, speelgoedvissen, een snelkookpan waaruit stoom ontsnapt, ijsblokjes en een elektrische mixer om ze te pletten en een rubber eend. John Cage blijft zichzelf en toont een prima gevoel voor humor. Hij prefereert lachen boven tranen. Zijn ernst werkt aanstekelijk en ontwapenend. Cage is de perfecte promotor voor experimentele muziek.

Foto 1: John Cage en gastheer Mike Bongiorno in de TV-show Lascia o Raddoppia, februari 1959

Foto 2: John Cage knijpt in een rubber eend in de TV-show I’ve Got a Secret, 24 februari, 1960

Les Vacances de Monsieur Hulot

Les Vacances de Monsieur Hulot uit 1953 is de ultieme vakantiefilm. In 1951 filmde Jacques Tati in Saint-Marc-sur-Mer. Een badplaatsje aan de Franse Westkust, tussen La Baule en Saint Nazaire. Hotel De la Plage speelt in op de film en heeft in 2008 haar deuren heropend.

Als ode aan Tati bezocht ik ooit Saint-Marc. Een mooi strandje, une belle petite plage. Het slungelachtige lichaam van Monsieur Hulot als terugkerend motief in het hotel is een aanslag op de goede smaak. Een terugkerend kwaad van themahotels die de maatvoering uit het oog verliezen. De filmwerkelijkheid heeft het dorp in haar greep genomen.

Maar de films blijven. Memorabel zijn Jour de fête en Playtime. De invloedrijke filmjournalist André Bazin vergeleek Tati ooit met Charlie Chaplin en Buster Keaton. Hij prijst de film de hemel in en vindt dat Les Vacances niet overschat kan worden als belangrijkste filmkomedie na de Marx Brothers en W.C. Fields. Bazin vond de essentie van de cinema niet in montagefilms en kon zich daarom goed vinden in Tati die monteerde voor de camera. Daar op dat strand van Saint-Marc-sur-Mer.

Foto: Les Vacances de Monsieur Hulot, 1953

H van Humor

H als hangmat van het alfabet. Vakantieplek tussen zware G en strenge I. Kunstenaar en architect John Körmeling verbaast op Schiphol en probeert ons met zijn installatie Haha hihi een lach te ontlokken. De eerste stap om afstand te nemen van huis. Geen slapstick, maar heuse prikkeling van de hersenen. De 8ste letter volgt in de achtbaan een bocht en nog een bocht. Om te belanden op de 2010 Wereldexpo van Shanghai waar Körmeling het haha Happy Street noemt.

Letterlijke opvatting van kunst is voor dummies en vergevorderden. Regisseur Jacques Tati als Monsieur Hulot ontregelt door onaangepast gedrag. In zijn films laat-ie de actie op zijn beloop en toont terloops een omgeving. Modernisme prikt-ie door als gezocht. In Playtime treft de nieuwerwetse kantoortuin zijn hoon. Door humor brandt de H van hokjesgeest na als ons het lachen allang is vergaan.

Foto 1: Lichtinstallatie van John Körmeling op Schiphol, 1993 (Foto: Jannes Linders)

Foto 2: Jacques Tati als Monsieur Hulot in Playtime, 1967

Beeldreligie

Op 4 januari 1964 zond het VARA-programma Zo is het toevallig ook nog ‘ns een keer een sketch over Beeldreligie uit. Het was gebaseerd op een Engels voorbeeld en maakte de opmars van de televisie in bijbelse termen belachelijk. Kerkleiders en christelijke politici protesteerden, maar de VARA-leiding liet het gebeuren. In 1966 kwam er een einde aan Zo is het .. vanwege een sketch over rellen in Amsterdam.

Sinds die tijd smacht Nederland naar een politiek satirisch programma dat dicht op de actualiteit zit. Toen het eigenlijk niet kon was het er, en nu het wel kan is het er niet. Misschien de ware voedingsbodem voor satire.

Hedendaags cabaret mist urgentie. Kluchtig en boertig, pruik en aangeplakte snor, liedje en grapje, maar ingebed in een format dat het bij voorbaat onschadelijk maakt. Na het literair-absurde Zo is het .. kwam het politiek-cabarateske radioprogramma In de Rooie Haan dat overging in het cabareteske Spijkers met Koppen. Het VPRO-programma Van Kooten en de Bie kwam ver, maar ontspoorde door typetjes die de macht overnamen. 

De avant-garde van weldenkend Nederland werd vervangen door inwisselbare programmamakers. Zoals voor de hele Nederlandse omroep geldt. Het wachten is op narrowcasting dat oude scherpte terugbrengt.  

Verzuiling maakte Zo is het .. mogelijk. De VARA bood een vrijplaats voor kritische schrijvers, journalisten en acteurs. Zuilen wilden zich onderscheiden. Nu worden restanten van dezelfde verzuiling krampachtig bij elkaar gehouden. Elke poging tot onderscheid wordt door het systeem gefrustreerd. Programma’s zijn ondergeschikt. We zien het elke dag.

Foto: Amerikaans militair kijkt televisie met zijn gezin, 1954