Lata Mangeshkar in Dil Bhi Tera Hum Bhi Tere (1960). Met scooter

De stem van de ster van de Indiase filmmuziek Lata Mangeshkar flonkert in dit fragment van de Hindi-film uit 1960 ‘Dil Bhi Tera Hum Bhi Tere’. Van regisseur Arjun Hingorani en muziek van Anandji Veerji Shah en Kalyanji Veerji Shah. De song ‘Ye Wada Kare Jahan Bhi Rahe’ swingt alle kanten uit boven het acteren van Kumkum en Dharmendra dat wonderlijk vervreemdend ongelijk oploopt met de muziek die klinkt als een klok.

Het tijdsbeeld ontroert. Dat van een Italiaanse neo-realistische film uit 1950 die in 1960 in India is geland. Inclusief het icoon van een Vespa scooter die vrijheid symboliseert. Het had ook Brazilië of Mexico kunnen zijn. Maar de muziek maakt het India. Een stukje ‘Indian Holiday’ in 1960.

debut582

Foto: Kumkum en Dharmendra (rechts) in Dil Bhi Tera Hum Bhi Tere uit 1960. 

Advertenties

Schoenen van de Bata: vroeg globalisme

4439263888_5317e474fe

Wat zien we? Overduidelijk een schoenenwinkel uit voorbije tijden. Huiden van een krokodil, tijger en schildpad sieren de muur. Schoenen staan centraal op de toontafel. Leegte valt op. Schaarste van 1953 in een winkel van de Bata. De omschrijving ziet zelfs een gewij. Is dat gewijd?

5_bata_succursale

Bata is een Tsjechisch produkt met Oostenrijks-Hongaarse wortels. Het introduceerde industriële methoden in een sector die het moest hebben van ambachtelijkheid. In 1930 exporteerde Bata de meeste schoenen ter wereld. De Tweede Wereldoorlog gooit roet in het eten.

4964296097_91d2714b0b

Bata was voorloper van het globalisme. In reactie beschermden overheden hun nationale schoenenindustrie met maatregelen die Bata de pas afsneden. Maar Bata ging verder dan schoenen en verenigde vele bedrijfstakken in zich. In dat vooruitstrevende Tsjecho-Slowakije van het interbellum. Bata blijft de herinnering aan schoenen in onze winkelstraat.

getimage2.php

Foto 1: Bata schoenenwinkel, september 1953 door Ben van Meerendonk. Credits: collectie IISG.

Foto 2: Bata, de gevaarlijke octopus. Credits:  Stichting Tomas Bata Zlin.

Foto 3: Calcutta, India, 1954 door Wim Dussel. Credits: collectie IISG.

Foto 4: De 7streper-Daf in Best. Met de tekst: ‘Bata schoenen zijn beter en kosten minder‘.

Ponton- en schipbruggen (1865-1901)

Pontonbruggen of schipbruggen zijn doorgaans noodbruggen. Ze stremmen de vaart en kunnen troepen over het water zetten. The Army of the James opereert van juni 1864 tot april 1865 langs de James in Virginia gedurende de laatste fase van de burgeroorlog. Kimbei (Kusakabe Kimbei 1841-1923), was leerling van Beato en assisteerde hem bij het inkleuren. Net als T. Enami had-ie een studio in Yokohama. Vanaf 1881.

Reguliere pontonbruggen zijn ondoelmatig als ze verkeersstromen niet meer kunnen verwerken. Dat blijkt rond 1905 bij de Indiase Howrah Bridge. In 1943 is de nieuwe brug klaar. Vlot is anders. Een Duitse firma die het goedkoopst inschrijft wordt geen opdracht gegund. Oorlog?

Foto 1: Pontonbrug bij Richmond, Virginia, VS, 1865

Foto 2: Kusakabe Kimbei, Schipbrug over de Handa bij Maitabasai, Japan, omstreeks 1880-1890

Foto 3: Pontonbrug bij Howrah (Calcutta), India, omstreeks 1901

Basant Bahar en SJ (1956)

In de klassieke Hindi-film Basant Bahar (1956) van Raja Nawathe bewegen acteurs als Bharat Bhushan en Nimmi op het doek, maar zijn de echte sterren de playback-zangers die niet in beeld komen. In Main Piya Teri Lata Mangeshkar en in Nain Mile Chain Kahan Lata en Manna Dey. En Mohammed Rafi. De muziek is van Shankar Jaikishan (SJ), ofwel het duo Shankarsingh Raghuwanshi en Jaikishan Dayabhai Pankal.

Een beschrijving ziet in Main Piya Teri het handschrift van SJ: ‘with the sublime long flute piece .. the violins pick up the final notes from the flute to announce the entry of the dancing heroine .. Lata comes in with Main Piya Teri .. a soft almost tender and yet earnest note .. And as she ‘states’ Main Piya Teri’ the dholak surges all over with the theka ‘Dhik dhatik ta Dhadhi’ and the flute wafts in .. clearly in a mood to serenade!

Luister op de Concertzender naar de soundtrack.

Foto: Nimmi en Bharat Bhushan in Basant Bahar (1956)

Aji V.N. is eenkleurig en veelzijdig

De afgelopen tentoonstelling All About Drawing waarin 100 Nederlandse Kunstenaars ‘inzicht geven in de ontwikkeling van de tekenkunst in Nederland vanaf de jaren zestig tot nu’ in het Stedelijk Museum Schiedam kende voor mij een verrassing. De Indiër Aji V.N. die in Rotterdam woont. Ik had nog nooit van hem gehoord.

Aji combineert melancholie en passie, en heeft volgens een criticus drie inspiratiebronnen: liefde, muziek en het gretige leven zoals Vincent van Gogh dat leefde. Aji gaat uit van emotie en borduurt voort op de Italiaanse transavangardisten. Zeg maar, terugspringend over de avant-garde. Enfin, da’s marketingtaal. Zijn monochrone werken met houtskool of waterverf vaak in liggend formaat moeten zichzelf staande houden.

Dat doen ze voor mij niet altijd. Dan worden vormentaal en symboliek te zwaar. Maar als Aji lichtheid weet te pakken, dan heeft-ie beet. Zijn keuze voor Nederland is een plaatsbepaling voor open grenzen.

Foto 1: zonder titel, 2008; houtskool op getint papier (selectie All About Drawing)

Foto 2: zonder titel, 2006; waterverf op papier

Echo uit de verte: Lata Mangeshkar

Lata Mangeshkar zingt achter schermen. Ze acteert niet, maar playbackt als koningin die de Hindi film songs van Bollywood, kortweg filmi populair maakte. Gelijkopgaand met de autonomie van India in 1947.

Het verhaal gaat dat in 1949 de song Aayega Aanewala uit Mahal  van Kamal Amrohi immens populair werd. De zangeres bleef onbekend. Credits stonden op naam van het personage Kamini, geacteerd door Madhubala. Uiteindelijk werd het taboe doorbroken en de naam van de playback-zangeres vrijgegeven. Lata Mangeshkar was als ster geboren. Samen met Madhubala. De rest is geschiedenis.

Mahal is een genrefilm. De spookfilm mixt romantiek en horror. In Woh Kaun Thi? uit 1964 van Raj Khosla komen starende blik, geesten, schommel, roeiboot en ongrijpbare vrouw als citaten terug. En Lataji’s stem in de filmi Naina Barse Rimjhim Rimjhim. Door haar beroemdheid is ze allang uit de schaduw gekomen. Een halve eeuw na Mahal zingt Lata Mangeshkar nog steeds Aayega Aanewala. Trouw aan het begin.