Der Lauf der Dinge met Fischli & Weiss (1987)

Zwitsers Peter Fischli en David Weiss zijn bekend door hun werk Der Lauf der Dinge (1987). Het dateert uit dezelfde tijd als Domino Day. De eerste televisieuitzending van december 1986 om zoveel mogelijk dominostenen om te laten vallen die door een groep mensen was opgesteld. De inspiratie van Fischli & Weiss is ouder. En komt eerder van de machines van Rube Goldberg of Jean Tinguely, de mobiles van Alexander Calder of videowerk van hun Zwitserse collega Roman Signer.

In beweging valt het ongelijksoortige gelijk. In een pakhuis is met eenvoudige materialen een 20 tot 30 meter lange onveilige opeenvolging van objecten gebouwd. De film duurt oorspronkelijk 31 minuten. Eenmaal in beweging ontstaat in een drama zonder personen een niet te stoppen kettingreactie. Vuur, water, zwaartekracht en chemie bepalen rol en duur van de objecten. Evenwicht, oorzaak en gevolg of precisie zijn bijzaak.

Honda benadrukt in 2003 met Cog geïnspireerd te zijn door Rube Goldberg. Reclame voor de Accord. Het neutraliseert claims van Fischli en Weiss. Kunst is voorloper van commercie. Da’s de loop der dingen.

Foto: Peter Fischli en David Weiss, Equilibres / Quiet Afternoon (1984)

Just what is it that makes today’s homes so different, so appealing?

Waar Engels overgaat in een spraakgebrek bewijst de commentator in een filmpje uit 1955 over warenhuis Harrods. Met als gids Elizabeth Allan die geen tegenspraak duldt en de nieuwerwetse Tetley-theezakjes.

Just what is it that makes today’s homes so different, so appealing? is een collage met beelden uit hoofdzakelijk Amerikaanse tijdschriften. Bronnen zijn Hollywoodfilms, reclame, verpakkingen, popmuziek en strips. Pop-Art begint in 1956. De pas overleden Engelsman Richard Hamilton was de ‘uitvinder’ ervan. Maar de zoon van medekunstenaar John McHale betwist dat.  En die tegenclaim betwistte Hamilton weer.

Kortom, kunst gaat ergens over. Binnen de Pop-Art bestaat een nuanceverschil tussen Amerikaanse en Britse kunstenaars omdat de eersten de welvaart eerder verheerlijkten en de laatsten bekritiseerden. Elizabeth Allan biedt Hamilton in 1956 de kans zich te onderscheiden.

Foto: Richard Hamilton, collage Just what is it that makes today’s homes so different, so appealing?, 1956

Journey into Fame: Orson Welles in Holland

We zien een beroemdheid met een schare fans. Welgeteld twee mannen en dertien vrouwen. De handtekeningenjagers houden zich in, maar lijken het uit te schreeuwen van genot. Tuk op het buitenkansje in de nabijheid van de roem. Enkelen zijn gevangen in pure extase. Ze geloven niet wat er gebeurt en spelen de perfecte rol van bewonderaar. De vleugel benadrukt karakter en locatie van de samenzwering.

Op zaterdag 8 maart 1952 geeft Orson Welles in het Concertgebouw een voordracht. Het Utrechts Nieuwsblad van 10 maart wijdt er een stuk aan: Orson Welles zoekt een Salome. De toneelspeler, regisseur, filmacteur, goochelaar, avonturier en charmeur kwam met het vliegtuig uit Parijs zonder eigen koffer. Zonder schoon hemd. Hij betovert zijn publiek.

Welles is in 1952 bekend als Harry Lime uit The Third Man die op 20 januari 1950 zijn Nederlandse première beleeft. De kaskraker wordt hem toegerekend. Terwijl-ie een kleine rol speelt. Hetzelfde gebeurt met het script van Citizen Kane door Herman Mankiewicz dat Welles naar zich toetrekt. Welles koppelt roem aan eigendunk. Twee maanden later wint-ie in Cannes de Gouden Palm voor Othello. Dat flikt-ie nou weer wel. Echt.

Foto 1: Orson Welles temidden van bewonderaars in het Concertgebouw, Amsterdam, 8 maart 1952

Foto 2: Orson Welles in Othello, 1952

K van Kruis

De K is de balans van het alfabet, de elfde letter. Het vindt eenheid in botsende lijnen. Het kruis is een levenssymbool waar van alles aan wordt opgehangen: eeuwigheid, creativiteit, vruchtbaarheid, toekomstig leven en kruisiging als straf. De dubbele as is het kruispunt waar eenheid ter discussie staat. Zware kost. Da’s niets voor kleine mensen.

Kunst kan veel met kruisen. Kasemir Malewitsj benadert het meetkundig. Anderen als Sarkis becommentariëren dat weer, zoals de snelheid van verfkleuren in water toont. In zijn koppige stijl kleurt pianist Thelonious Monk de noten bont in zijn album Criss Cross. Van kruis naar kriskras is een kleine stap. Wanorde wordt met een houten hamer in een patroon geslagen. Of juist eruit. Die kwestie is de kern van het leven.

Foto 1: Suprematisch Kruis (1920-21), Kazimir Malevitsj, olie op doek, Stedelijk Museum Amsterdam

Foto 2: Thelonious Monk in Salle Pleyel, Parijs, Frankrijk, 1954