The Beatles in Holland: 1960-1964

Bij ‘The Beatles in Holland‘ denken velen aan 1964, de tocht door de Amsterdamse grachten. Zonder een zieke Ringo Starr en met Jimmy Nichol. Enthousiasme en massaliteit als voorbeeld voor de huldiging van het gouden voetbalelftal in 1988. Reden waarom de Koningsvaart bij de inhuldiging van koning Willem-Alexander op het IJ plaatsvond. Een vaart met geregisseerde spontaniteit en promotie van belangen. De roerigheid en wetteloosheid van de jaren ’60 wordt zo een terugblik vol heimwee.

evermore

In 1960 maakten The Beatles een tussenstop bij de Oosterbeek War Memorial op weg naar Hamburg. Staat John Lennon achter de camera? Op 4 mei luiden de klokken ter herdenking van de gevallenen van steeds meer conflicten. Als rommeldoos voor steeds meer belanghebbenden. Daarvan hadden The Beatles in 1960 op zoek naar eigen eeuwige roem geen weet. Their Name Liveth For Evermore zegt het oorlogsmonument. 

dbImage.ashx

Foto 1: The Beatles in Arnhem op 16 augustus 1960. Met van links naar rechts: Allan Williams, Allans vrouw Beryl, Lord Woodbine, Stu Sutcliffe, Paul McCartney, George Harrison en Pete Best.

Foto 2: Oosterbeek War Memorial.

Advertenties

Things To Come: 1936

De Britse science-fiction film Things To Come blinkt uit in ontwerp. Geen wonder omdat de beroemde set-designer William Cameron Menzies (1896-1957) de regisseur is. Kunstenaars Fernand Léger en László Moholy-Nagy en architect Le Corbusier werken mee. Producent is de Britse tycoon Alexander Korda. Rond die tijd ontwerpt Norman Bel Geddes op de New York World Fair voor het paviljoen van General Motors een kruising in de stad van de toekomst. De toekomst leeft.

De film toont optimisme en is gebaseerd op toekomstvisioenen van schrijver H.G. Wells die naar 2036 verwijzen. Wetenschap wordt positief beoordeeld in antwoord op Metropolis (1927) van Fritz Lang. Wat zien we? Dertig jaar slopende oorlog, honger en ziekte teistert Everytown. In de toekomst wordt de stad herbouwd en kondigt zich een tijdperk van vooruitgang aan. De dreigende oorlog maakt de film niet tot een succes.

Foto 1: Affiche voor Things To Come (1936). Credits: Heritage Auction Galleries

Foto 2: Set voor Things To Come (1936)

O van Oorlog

O is oog. Een cirkel met middenin een punt. De 15de letter streeft naar perfectie en kan diep vallen. O is soms een nul en lijkt het meest op een cijfer. Om ongecompliceerd doden te tellen. Oranje is de kleur van veroordeelde criminelen. Rood en zwart zijn de kleuren van de oorlog.

Oorlogsgoden zijn ook vruchtbaarheidsgoden. Door chaos ontstaat kracht voor opbouw. Oorlog is dubbelheid. Perfect verbeeld in Devils on the Doorstep (2000) van Jiang Wen. Angst, kracht, afstoten, verleiding, schoonheid en vernietiging teruggebracht tot een Japanse muziekkapel.

Foto 1: Britse en Franse troepen in bivak tijdens de Krimoorlog (1854-1855)

Foto 2: Japanese Cavalerie eenheid marcheert Peking binnen, 31 juli 1937

Reconstructie: Nurnberg 1961

Nürnberg 1961. De Nürnberger Nachrichten presenteert het verleden van dag tot dag. Zoals kranten doen. De tentoonstelling Wiederaufbau und Wirtschaftswunder doet hetzelfde. In welke stijl werden beschadigde steden herbouwd, origineel of modern? Men vond een mix in de herbouw van beeldbepalende monumenten en nieuwbouw van de rest.

Transparantie als symbool voor het Wirtschaftswunder. Het Duitse wonder wordt in 1979 door Rainer Werner Fassbinder gekarakteriseerd in Die Ehe der Maria Braun. Wat blijft staan dient het historisch geheugen van de bewoners. Münster koos voor oudbouw net als Leuven na de Eerste Wereldoorlog. Het geeft deze steden een toeristische voorsprong. Een terug in de tijd die niet echt is, maar echt lijkt. Dat voldoet.

Op 18 april 1961 schijnt de zon. Fremden brengen jaarlijks 35 miljoen D-Mark in het laatje. In een tijd die televisies verloot. Welvaart wordt opgebouwd en men voelt dat een weg naar boven is ingezet. Oorlog en woningnood zijn voorbij. De rondrit toont nieuwe dynamiek en is de introductie in het moderne leven. Zonder hoedjes in het hoedennet.

Foto: Stadsrondrit per bus langs de Weinstadel, Bezoekers besteden er 35 miljoen, 18 april 1961

Eerste Wereldoorlog: met buitengewone inspanning

Mijn fascinatie voor de Eerste Wereldoorlog komt door de foto’s in De Prins. Ingebonden jaargangen openden parade’s, troepenbewegingen en slagvelden. Onlangs stootte ik op een Servische site op een foto die ik me zelfs meen te herinneren. Of is dat de gangbare inbeelding?

Het onderschrift zegt: Bij de geallieerden in de omgeving van Saloniki. Servische artilleriepaarden trekken met buitengewone inspanning een auto door een moeras. De datering is september of november 1916.

Achtergrond is dat Servië eind 1915 wordt bezet door Duitsers, Oostenrijk-Hongaren en Bulgaren. Servische troepen vluchten over de bergen naar Albanië. Via Corfu komen ze in het Griekse Saloniki terecht. Griekenland dat moet reageren op de Bulgaarse inmenging blijft neutraal. De Serviërs voegen zich in een geallieerd leger van 500.000 man dat tot september 1918 weinig meer uitricht dan auto’s uit de modder trekken.

De Prins is intussen vervangen door YouTube en blogs. Alles is op internet te vinden, inclusief onvervalst patriottisme. Het lied van hoop en angst Kreće se lađa francuska staat symbool voor de Frans-Servische vriendschap. Evacuatie als Servisch Duinkerken. De Franse boot vaart:

Foto 1: Servische troepen in Saloniki, eind 1916

Foto 2 : Sloep met Servische lijken op Corfu. Omdat de tijd ontbreekt om ze te begraven worden ze opgestapeld op de boten en later overboord gegooid.

Couplet 1945

Bokken worden van geiten gescheiden. In Duitsland en Japan wonen verliezers van de oorlog. Italianen zijn minder strikt en verklaren Rome tot open stad, città aperta. Zodat die stad verwoesting ontloopt. In Duitsland ruimen Trümmerfrauen puin. Zij zijn ware helden die door hard werk de heropbouw van hun land mogelijk maken. Herdenken geeft aan dat de oorlog voorbij is. Maar herdenking houdt de oorlog ook in stand.

De atoombom op Hiroshima noemen de Amerikanen Little Boy naar een personage uit The Thin Man van Dashiell Hammett. Het kondigt het naoorlogse Amerikaanse imperialisme aan dat de oude wereld opvolgt. Op de gebombardeerde vlakten van hun hoofdsteden bouwen Japanners en Duitsers een Wirtschaftswunder. Engelsen en Fransen zijn voorgoed weggezakt zoals hun onmacht in de Suez-crisis van 1956 aantoont.

Foto 1: De Rijkskanselarij in Berlijn. Datum van de foto is onbekend, maar op grond van de verwoestingen rondom het voormalige regeringscentrum kan het na mei 1945 zijn

Foto 2: Hiroshima, 6 augustus 1945, na de A-bom

Ed Kienholz gedenkt de oorlog

Onderdeel van de vaste opstelling van Museum Ludwig in Keulen is The Portable War Memorial (1968) van Ed Kienholz. Nederlanders zouden Kienholz kunnen kennen door de installatie The Beanery als het Stedelijk Museum het zou opstellen. Maar door een flinke verbouwing en het uitlopen ervan is de kroeg al jaren gesloten. De herhaaldelijke herinnering door publicist Henk Hofland dat het Stedelijk het werk niet toont grift het ontbreken ervan in ons cultureel geheugen. Het optimaliseert verlangen.

The Portable War Memorial is een gedenkteken voor de oorlog. In 1968 is de referentie naar Vietnam niet ver. Maar evenmin naar Iwo Jima. Ed Kienholz speelt met beelden in ons hoofd. Maar de hoofden onder de helmen zijn leeg. De verpakking is uniform. Wie lang kijkt ziet in de kritiek op de oorlog de gewenning eraan. Zoals altijd maakt vechten hongerig. Amerikanen nemen hot dogs mee. Want zaken gaan gewoon door. Juist tijdens oorlog. Zo’n idee is makkelijk verplaatsbaar.

Foto’s: The Portable War Memorial van Ed Kienholz in Museum Ludwig Keulen

A Matter of Life and Death

We houden de dood op afstand. Sommigen zijn er ambtshalve mee bezig en worden immuun. Anderen worden er direct mee geconfronteerd door ouders of vrienden die sterven. De achterblijvers schuiven een stukje op in de piramide van de dood. Een horribele promotie.

De dood van publieke figuren is publiek bezit. Maar de vorm van herdenken verandert. Vroeger bewonderde doodsmaskers, gebalsemde lijken en monumenten, nu het tekenen van digitale rouwregisters en een bloemenzee voor Lady Di, Michael Jackson of André Hazes.

Verpleegsters schakelen tussen leven en dood als begeleiders naar de onderwereld. Het Schimmenrijk is een verre van begerenswaardige plek die in de verbeelding angst oproept. Oorlog verhevigt pijn als jonge mannen sterven. Dat vrouwen mannen oplappen is een afwijking die films in stand houden. Daardoor blijft een drama op leven en dood waarin dood en erotiek in elkaar overlopen het ultieme beeld van urgentie.

Foto 1: Making Death Mask

Foto 2: Verpleegsters in de rechtbank, A Matter of Life and Death, Powell en Pressburger, 1946

Foto 3: Ayako Wakao in Akai Tenshi (Red Angel) van Yasuzo Masumura, 1966