Krzysztof Komeda: Roman Two (1964)

Poolse jazz uit 1964 met pianist Krzysztof Komeda. Een tragische held (1931-1969) . Hij zou furore maken met zijn filmmuziek voor z’n vriend Roman Polanski. En jong sterven. Het kwintet met Tomasz Stanko (tp), Michal Urbanak (ss), Maciej Suzin (bass) en Czesław ‘Mały’ Bartkowski (dr) speelt melancholieke muziek uit Polanski’s film ‘Mes in het Water‘ (Noz W Wodzie) uit 1962: Roman Two ofwel Dwojka Rzymska.

240183.1

Maakt rauwheid deze muziek zo explosief en apart? Is het zoals de biograaf van Tomasz Stańko Rafał Księżyk zegt dat Komeda modernist en romanticus was? In de traditie van Chopin die stilte kon laten klinken. Tussen de noten door. Is het dat Komeda op het hoogtepunt van de koude oorlog Oost met West verbond tot iets nieuws? Deze avant-garde laveert tussen herkenbaarheid en het verstoren ervan. Als de grootvader van Willem Breuker. Omdat het vol plezier inzichtelijk wordt gemaakt in het creatieve proces wordt de muziek zo spannend en invoelbaar. Top. 

cover

Foto 1: Uit: Mes in het Water, 1962

Foto 2: Hoes van Krzysztof Komeda: Soundtracks from Roman Polanski movies.

The Baruch Foundation en Josef Ehm (1936)

Sinds 1967 wijdden Jacques en Anne Baruch uit Chicago zich aan de vertegenwoordiging van de hedendaagse Midden- en Oosteuropese kunst in de VS via hun Baruch Foundation. Daartoe reisden ze achter het ijzeren gordijn. De Baruchs waren kunsthandelaar en galerist. Jacques kwam oorspronkelijk uit Polen en overleed in 1986, Anne in 2006.

Recent ontving het Museum of Contemporary Photography een schenking van Tsjechische foto’s van de Baruch Foundation. Waaronder werk van Josef Ehm (1909-1989) dat interessant is omdat het tussen classicisme en modernisme beweegt. In een land dat onderhevig was aan invloeden en waar tussen oorlogen door het modernisme bloeide.

Foto 1: Josef Ehm, Café at Barrandov Terrace in Prague, 1936

Foto 2: Josef Ehm, Praha – View and Reflection II, 1936

Tussendek van Alfred Stieglitz (1907)

Wat valt hier te zien? Zeker immigranten die naar de VS reizen? Zoals in The Immigrant (1917) van Charlie Chaplin. Arme sloebers uit Rusland of Polen die de Atlantische Oceaan oversteken. In de Derde Klasse omdat er geen Vierde Klasse is. Het lijken wel twee foto’s in een.

Welnee. De Kaiser Wilhelm II vaart van New York naar Le Havre. Seizoenswerkers gaan terug naar Europa. Alfred Stieglitz verveelt zich in de Eerste Klasse en ziet van bovenaf de loopplank naar rechts lopen. Naar een ruimte boven de boeg. En de trechter die naar links loopt. En de man met een witte strooien hoed. En de moeder met kind. Kortom, compositie. Hij haalt snel een toestel en maakt zijn beroemdste foto.

Foto 1: The Steerage van Alfred Stieglitz, 1907

Foto 2: Still uit The Immigrant (1917) van Charlie Chaplin.

Tragische held: Krzysztof Komeda

Nóż w wodzie (Mes in het Water) dateert van 1962. De eerste lange speelfilm van Roman Polanski en de zevende voor pianist en componist Krzysztof Komeda (1931-1969). Als gevolg van een ongeluk overlijdt-ie te vroeg. In kleine kring is zijn roem gevestigd. Buiten Polen lijkt deze cult held vergeten. Of het moet voor de muziek van Rosemary’s Baby zijn.

Onder het communisme verkende Krzysztof Komeda de grenzen aan de vrijheid. Hij had het geluk dat Chroestjovs destalinisatie gelijk opging met zijn loopbaan die op het 1ste Jazzfestival van Sopot 1956 van start ging. Met een Gerry Mulligan-achtig kwintet. Of Lars Gullin? In elk geval klinkt er een echo van vrijheid die toentertijd gretig werd ontvangen.

Met Astigmatic werkt Komeda in 1965 de muziek van John Coltrane en Ornette Coleman uit. Een Europese variant die door de montage van versnellen en vervagen filmisch en energiek overkomt. Tomasz Stanko en Bernt Rosengren houden Krzysztof Komeda in de dood levend. Met een ode die wel en niet nostalgisch is: zowel eindpunt als vertrekpunt.