Stan Vanderbeek: Science-friction (1959)

Stan Vanderbeek (1927-1984) was pionier van de collagefilm. Schakel tussen Hans Richter of Max Ernst, en Terry Gilliam of Luuk Wilmerink. Beschouwd als surrealist of dadaïst. Vanderbeek ging verder met maatschappijkritiek: The technological explosion of this last half-century, and the implied future are overwhelming, man is running the machines of his own invention… while the machine that is man… runs the risk of running wild. De techniek van Science-friction is stop-motion.

De film wordt frame voor frame opgebouwd. Meer dan 50 jaar later geeft Science-friction een beeld van de vormgeving, humor, fascinaties en angsten van die tijd. Zoals Vanderbeek er zelf over zei: A social satire aimed at the rockets, scientists, and competitive mania of our time.

Foto’s: Stan Vanderbeek, Collage (uit Science-friction), 1959

Things To Come: 1936

De Britse science-fiction film Things To Come blinkt uit in ontwerp. Geen wonder omdat de beroemde set-designer William Cameron Menzies (1896-1957) de regisseur is. Kunstenaars Fernand Léger en László Moholy-Nagy en architect Le Corbusier werken mee. Producent is de Britse tycoon Alexander Korda. Rond die tijd ontwerpt Norman Bel Geddes op de New York World Fair voor het paviljoen van General Motors een kruising in de stad van de toekomst. De toekomst leeft.

De film toont optimisme en is gebaseerd op toekomstvisioenen van schrijver H.G. Wells die naar 2036 verwijzen. Wetenschap wordt positief beoordeeld in antwoord op Metropolis (1927) van Fritz Lang. Wat zien we? Dertig jaar slopende oorlog, honger en ziekte teistert Everytown. In de toekomst wordt de stad herbouwd en kondigt zich een tijdperk van vooruitgang aan. De dreigende oorlog maakt de film niet tot een succes.

Foto 1: Affiche voor Things To Come (1936). Credits: Heritage Auction Galleries

Foto 2: Set voor Things To Come (1936)

Star Trek: The Original Series (1966-69)

‘Where No Man Has Gone Before’ is de oorspronkelijke titel van het thema uit Star Trek. Geschreven door Alexander Courage (1919-2008) voor de Original Series. Hij vertelde dat de song ‘Beyond The Blue Horizon‘ hem het idee gaf van een ‘lang ding dat .. maar blijft doorgaan in de ruimte .. ondersteund door een snel bewegende begeleiding’.

Niet alleen het thema is een lang ding dat doorgaat tot in het oneindige. Hetzelfde geldt voor Star Trek dat na 40 jaar nog steeds door de ruimte van Hollywood koerst. Beam me up, Scotty. Terug naar heden.

Foto 1: Cast van de Original Series van Star Trek (1966-1969)

Foto 2: USS Enterprise van de 1966 Original Series

The Day the Earth Stood Still

In 1951 woedt in de VS paranoia. Joseph McCarthy ageert tegen on-Amerikaanse activiteiten. In The Day the Earth Stood Still hebben Klaatu en zijn robot Gort het beste voor met de mensheid. Mensen moeten in vrede leven, of de aarde zal door de andere planeten worden vernietigd. Communicatie is niet makkelijk. Het wordt een heel gedoe.

Reporter: I suppose you are just as scared as the rest of us. 
Klaatu: In a different way, perhaps. I am fearful when I see people substituting fear for reason.  

In de soundtrack van Bernard Hermann klinkt de theremin van Samuel J. Hoffman. Het instrument dat niet aangeraakt wordt maar via electromagnetische velden in de lucht wordt bespeeld. In de naoorlogse jaren komt het ongrijpbare binnen bereik. Vanuit geest of outer space.

Foto: Dr. Hoffman in 1947, op een van de opnamesessies voor de Perfume Set To Music