Tragische held: Dean Reed

Kende Nederland de Amerikaanse acteur en zanger Dean Reed (1938-1986)? Reed veroverde als megaster in de marge de wereld via de flanken. Latijns-Amerika en Oost-Europa. Een Spaans liefdesliedje met Engels accent voor een Russisch publiek. In de nieuwjaarsshow Blauw Licht (Голубой огонек) uit 1967. Zo ziet vroeg globalisme van deze Kameraad Rockstar eruit. Volksentertainer Dean Reed woont sinds 1973 in Oost-Berlijn en vindt daar zijn eind. Met de vraag zelfmoord of moord?

Elizabeth… Elizabeth…
Hoy yo canto al amor por ti,
larari, larali,
tu encanto dicha me dará,
laralá, laralá

1979-russ-bam12

Was het een kogel van de KGB of de ontworteling die hem te veel werd? Bizarre verklaringen passen de tragische held. De Rode Elvis is z’n eigen lot niet meer meester. Hij zingt, acteert en leeft valse schijn. We weten zo goed als niks over hem. Was-ie Stasi-spion en goed als entertainer? De levensbeschrijving van Reed is een opeenstapeling van feitjes over zijn a-typische leven. Onwaar tragisch. Hij zingt ‘Without You’ in de Soviet-tvfilm ‘Wish You Well’ (Я желаю вам счастья). Schrijnend.

Foto: Uit Я желаю вам счастья, I Wish You Well, uit 1979. Soviet-productie met Dean Read rond de Baikal-Amoerspoorweg, BAM, naar het Verre Oosten.

R van Robot

Robot Sabor

De R is de 18de letter. Koning, snelheid, regeneratie en aanvraag tegelijk. Met b drukt het kou uit: ‘brrrr’. En met g laat een hond afwijzing blijken: ‘grrrr’. Ronkend, redderend en uiteindelijk reutelend. Zoals elk wezen. Rechtschapen biedt de letter ruggesteun. Het weet wat resignatie is. Pas door de sterfelijkheid dol te draaien overstijgt het het raadsel.

De robot combineert een doorbloede ribbenkast met een raamwerk van draden. Zo’n Golem loopt van de Middeleeuwen naar de toekomst. Ter ziele raadt het zich een ziel. Bij ons is de blikken man verkleed voor het feest van herkenning. Om niet herkend te worden. Ons evenbeeld in de kinderwagen weet niet wat het ziet en huilt. De regelmaat wijkt eerst.

RUR-Capek-1920

Foto 1: Huilend jongetje in kinderwagen met blikken man.

Foto 2: Karel Capek, Rur. Robot, 1920. Zie ook: ‘Mezhrabpom: Loss of Sensation (1935)‘.

Waarheid over de Soyuz Vodnikov

SFA022824105

Foto’s van vroeger. Wat is het meer? Uit de herinnering gewist. Het bijschrift redt: ‘Het Russische tankschip/tanker Sojus Vodnikov wordt door de Spaanse nationalisten ernstig beschadigd en wordt voor reparatie naar Terneuzen gebracht. De luchtkoker is doorboord.’ Het jaartal is 1936.

65675063418_000253_3

De Soviet-tanker ‘Союз Водников СССР’ is van de Soyuz-klasse en in 1932 gebouwd zo leert internet. Maar wat zeggen de beelden dat in 1938 de bemanning van de Soyuz Vodnikov een heldenontvangst krijgt? Vanwege een fascistische aanval. Door wie? Critical Past weet het zeker, Soviet-Unie, 1938 en beschadigd. Zo wordt geschiedschrijving handel.

NicolaeUrsuDelfinul

In 1938 wordt de tanker omgedoopt tot Kreml (‘Kremlin’), in 1941 bij Jalta door de eerste Roemeense onderzeeër Delfinul getorpedeerd en in 1943 door de Duitse U24. In 1983 wordt de Kreml gesloopt in Cartagena. Wat moeten we hiermee? Geschiedenis vaart soms naar links en soms naar rechts. Bijschriften kunnen misleiden. De nagedachtenis is delicaat.

41632611

Foto 1: De Soyuz Vodnikov in Terneuzen, 1936.

Foto 2: De Soyuz Vodnikov arriveert in Rusland, 1938. Critical Past.

Foto 3: Roemeense onderzeeër NMS Delfinul.

Foto 4: Roemeense onderzeeër NMS Delfinul.

Mezhrabpom: Loss of Sensation (1935)

Mezhrabpom (1922-1936) was een Duits-Russische studio die meer dan 600 films maakte. Gangmakers waren de Duitse communist Willi Münzenberg en de Russische producent Moisei Aleinikov. Het Verdrag van Rapallo opende in 1922 mogelijkheden tot samenwerking tussen de verliezers van de Grote Oorlog. Hoofdkwartier zat in Berlijn en de studio’s in Moskou. De opkomst van Hitler en Stalin beëindigde het experiment.

De Berlinale 2012 besteedde aandacht aan Mezhrabpom. Het programma is overgenomen door het MoMA in New York. Gibel sensatsii (Loss of Sensation) uit 1935 van Aleksandr Andriyevsky is een van de eerste robotfilms ooit. Radiosignalen en saxofoons besturen de robots. Acht jaar na Metropolis van Fritz Lang en 15 jaar na de uitvinding van het woord robot in het toneelstuk R.U.R. van de Tsjech Karel Čapek.

Foto 1 en 2: Stills uit Gibel sensatsii (Loss of Sensation) van Aleksandr Andriyevsky, 1935

Foto 3: Affiche voor Gibel sensatsii door Viktor Klimaschin, 1935

Trololo met Eduard Khil (1968-1976)

Eduard Khil zingt zijn internationale hit Trololo van Arkady Ostrovsky. Een bewerking van de cowboysong ‘I Am Glad, Cause I’m Finally Returning Back Home‘ dat de Soviets te vulgair vondenCult verdient een aparte website. De Soviet-Unie zoekt een antwoord op de jongerencultuur en komt met teksten die niet over liefde gaan. Eerder zingt Muslim Magomayev het in Goluboy ogonyok, Blauw Lichtje. 

Ahhhhhhhhh

Ya ya yaaaah
Ya ya yaaah
Yaaah ya yah

Ohohohohoooo
Oh ya yaaah
Ya ya yaaah
Yaaah ya yah

Ye-ye-ye-ye-yeh
Ye-ye-yeh
Ye-ye-yeh
Ohohohohoh

Ye-ye-ye-ye-yeh
Ye-ye-yeh
Ye-ye-yeh
Ohohohohooooooooooo
Aaaaoooooh aaaooo
Hooo haha

Nah nah nah nah
Nuh nuh nuh
Nuh nuh nuh
Nuh nuh nuh
Nuh nuh nah!

Nah nah nah nah nun
Nun-ah nun
Nun-ah nuh
Nah nah nah nah nah!

Nah nah nah nah Naaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaah!
Dah dah daaaaaaaaaah…
Da-da-dah….
Daaah..
Da-dah…

Eduard Khil blijft de beste Trololo-ist. Geest- en tijdgenoot van Fred Haché, Barend Servet en Sjef van Oekel achter dat gietijzeren gordijn:

Fotografisch sociaal-realisme op de korrel

De Amerikaans-Litouwse fotograaf Ben Shahn (1898-1969) legt een rondtrekkende fotograaf vast in Columbus, Ohio. 1938. Shahn werkt voor de Farm Security Administration (1937-1942) van Roy Stryker. Een project als onderdeel van de New Deal om het Amerikaans platteland in beeld te brengen. Rond 1920 installeert een Russische straatfotograaf zich tussen hoge bomen. Het beeld is scherp. Soms houden fotografen elkaar bezig.

Foto 1: Ben Shahn, Rondtrekkende fotograaf, Columbus, Ohio, 1938

Foto 2: Straatfotograaf Soviet-Unie, omstreeks 1920. Credits: RIA Novosti