Tragische held: Dean Reed

Kende Nederland de Amerikaanse acteur en zanger Dean Reed (1938-1986)? Reed veroverde als megaster in de marge de wereld via de flanken. Latijns-Amerika en Oost-Europa. Een Spaans liefdesliedje met Engels accent voor een Russisch publiek. In de nieuwjaarsshow Blauw Licht (Голубой огонек) uit 1967. Zo ziet vroeg globalisme van deze Kameraad Rockstar eruit. Volksentertainer Dean Reed woont sinds 1973 in Oost-Berlijn en vindt daar zijn eind. Met de vraag zelfmoord of moord?

Elizabeth… Elizabeth…
Hoy yo canto al amor por ti,
larari, larali,
tu encanto dicha me dará,
laralá, laralá

1979-russ-bam12

Was het een kogel van de KGB of de ontworteling die hem te veel werd? Bizarre verklaringen passen de tragische held. De Rode Elvis is z’n eigen lot niet meer meester. Hij zingt, acteert en leeft valse schijn. We weten zo goed als niks over hem. Was-ie Stasi-spion en goed als entertainer? De levensbeschrijving van Reed is een opeenstapeling van feitjes over zijn a-typische leven. Onwaar tragisch. Hij zingt ‘Without You’ in de Soviet-tvfilm ‘Wish You Well’ (Я желаю вам счастья). Schrijnend.

Foto: Uit Я желаю вам счастья, I Wish You Well, uit 1979. Soviet-productie met Dean Read rond de Baikal-Amoerspoorweg, BAM, naar het Verre Oosten.

Spycatcher Oreste Pinto

Wie Mata Hari is weten we. Exotische domheid, zoiets. Maar haar rationele tegenvoeter luitenant-kolonel Oreste Pinto is weggezakt uit het collectieve geheugen. Toch noemde generaal Eisenhower hem the greatest living authority on security. Of expert. Bronnen haperen. Waar is de herinnering aan Pinto gebleven? Deze maand is-ie 50 jaar dood.

Begin jaren ’50 schreef Pinto Spycatcher en Friend or Foe over zijn leven als contra-spion. YouTube laat het afweten op zoek naar fragmenten met Bernard Archard in BBC’s Spycatcher (1959-1961) of de Nederlandse bewerking De Fuik (1962-63) met de magere Frits Butzelaar.

Mogelijke verklaring is dat Pinto beschuldigd werd van ijdelheid en fraude. Zijn Sherlockiaanse methode van deductie lijkt op die van een andere zo goed als vergeten bekende Nederlander. Namelijk Robert van Gulik met zijn Rechter Tie/Judge Dee-boeken. Succes is in Nederland soms de snelste weg naar onbekendheid. Tenzij men Mata Hari heet.

Foto 1: Boekomslag Oreste Pinto Spycatcher 2, Four Square Books, 1960

Foto 2: Kolonel Oreste Pinto (1889-1961), Nederlandse contraspionage officier

Foto 3. Boekomslag Oreste Pinto Spy Catcher, Berkley G-67, 1957

Tragische held: Asmahan

Asmahan is een kruising van Mata Hari, een Arabische prinses, Uum Khultum en Amy Winehouse. Haar leven valt samen met het interbellum en overbrugt twee wereldoorlogen. Haar einde is een auto ongeluk in 1944. Was ze dubbelspionne vermoord door de Engelsen? Haar taak was het om te zorgen dat de Gealllieerden in Syrië vrije doortocht kregen. Zo gaan de geruchten. Hun woord hielden ze niet.

Maar de theorie dat de Egyptische ster Uum Khultum de Syrische Asmahan dwarsboomt klinkt ook aannemelijk. In elk geval zorgt Asmahan meer dan 60 jaar na haar dood nog steeds voor mystificaties en literair-cinematografische oefeningen. Zo worden legendes geboren. Asmahan belichaamt de weemoed van een verdwenen Arabische wereld.

Uit Syrië komt Asmahan in 1924 in Egypte terecht. Haar zangcarrière gaat gelijk op met die van haar broer Farid el Atrache. Ze maken vele films en worden populair in de Arabische wereld. Asmahan combineert oriëntaalse kleur met Westerse techniek en stijl. Tot zijn dood in 1974 blijft Farid zijn zuster missen. Hij trouwt nooit omdat geen vrouw de leegte in zijn hart kan opvullen. Da’s romantisch en dubbel zo tragisch.