Tragische held: Dean Reed

Kende Nederland de Amerikaanse acteur en zanger Dean Reed (1938-1986)? Reed veroverde als megaster in de marge de wereld via de flanken. Latijns-Amerika en Oost-Europa. Een Spaans liefdesliedje met Engels accent voor een Russisch publiek. In de nieuwjaarsshow Blauw Licht (Голубой огонек) uit 1967. Zo ziet vroeg globalisme van deze Kameraad Rockstar eruit. Volksentertainer Dean Reed woont sinds 1973 in Oost-Berlijn en vindt daar zijn eind. Met de vraag zelfmoord of moord?

Elizabeth… Elizabeth…
Hoy yo canto al amor por ti,
larari, larali,
tu encanto dicha me dará,
laralá, laralá

1979-russ-bam12

Was het een kogel van de KGB of de ontworteling die hem te veel werd? Bizarre verklaringen passen de tragische held. De Rode Elvis is z’n eigen lot niet meer meester. Hij zingt, acteert en leeft valse schijn. We weten zo goed als niks over hem. Was-ie Stasi-spion en goed als entertainer? De levensbeschrijving van Reed is een opeenstapeling van feitjes over zijn a-typische leven. Onwaar tragisch. Hij zingt ‘Without You’ in de Soviet-tvfilm ‘Wish You Well’ (Я желаю вам счастья). Schrijnend.

Foto: Uit Я желаю вам счастья, I Wish You Well, uit 1979. Soviet-productie met Dean Read rond de Baikal-Amoerspoorweg, BAM, naar het Verre Oosten.

Krzysztof Komeda: Roman Two (1964)

Poolse jazz uit 1964 met pianist Krzysztof Komeda. Een tragische held (1931-1969) . Hij zou furore maken met zijn filmmuziek voor z’n vriend Roman Polanski. En jong sterven. Het kwintet met Tomasz Stanko (tp), Michal Urbanak (ss), Maciej Suzin (bass) en Czesław ‘Mały’ Bartkowski (dr) speelt melancholieke muziek uit Polanski’s film ‘Mes in het Water‘ (Noz W Wodzie) uit 1962: Roman Two ofwel Dwojka Rzymska.

240183.1

Maakt rauwheid deze muziek zo explosief en apart? Is het zoals de biograaf van Tomasz Stańko Rafał Księżyk zegt dat Komeda modernist en romanticus was? In de traditie van Chopin die stilte kon laten klinken. Tussen de noten door. Is het dat Komeda op het hoogtepunt van de koude oorlog Oost met West verbond tot iets nieuws? Deze avant-garde laveert tussen herkenbaarheid en het verstoren ervan. Als de grootvader van Willem Breuker. Omdat het vol plezier inzichtelijk wordt gemaakt in het creatieve proces wordt de muziek zo spannend en invoelbaar. Top. 

cover

Foto 1: Uit: Mes in het Water, 1962

Foto 2: Hoes van Krzysztof Komeda: Soundtracks from Roman Polanski movies.

Tragische held: Otis Redding

Otis Redding (1942-1967) is de King of Soul. Nog steeds. Een titel die hij deelt met James Brown en Sam Cooke. Op 10 december 1967 komt-ie om bij een vliegtuigongeluk in Lake Monona, Wisconsin. Samen met vier leden van zijn begeleidingsband de The Bar-Kays. De VS rouwt.

Otis schrijft de meeste nummers zelf, maar zijn My Girl is een bewerking van de nummer 1 hit van The Temptations uit 1965:

I’ve got sunshine on a cloudy day.
When it’s cold outside I’ve got the month of May.
I guess you’d say
What can make me feel this way?
My girl (my girl, my girl)
Talkin’ ‘bout my girl (my girl).

I’ve got so much honey the bees envy me.
I’ve got a sweeter song than the birds in the trees.
I guess you’d say
What can make me feel this way?
My girl (my girl, my girl)
Talkin’ ‘bout my girl (my girl).

Otis krachtige en open manier van zingen maakt de nummers door zijn passie geloofwaardig en hem tot een icoon. Zijn grootste hit (Sittin’ on) The Dock of The Bay komt uit na zijn dood en is de eerste postume nummer 1 hit. Otis vertolkt stijlvol de Memphis Soul van het label Stax. De beat van de drum is hard en door het ritme goed dansbaar. De elektriserende zwoelheid spreekt vooral de emotie aan. Royal Funk.

Tragische held: Buddy Holly

Rock and roll pionier en vernieuwer Buddy Holly (1936-1959) krijgt een einde dat de tragische held past: het verkeersongeluk. Een vliegtuigje op weg van een schnabbel van Iowa naar Minnesota stort neer. Met een klap legendarisch. The Day the Music Died. Aan boord zijn ook de rockers Ritchie Valens en J. P. ‘The Big Bopper‘ Richardson.

Kathryn Murray introduceert eind 1957 Buddy Holly en The Crickets in The Arthur Murray Party. Ze vraagt begrip voor haar keuze. Dansleraar Murray laat Amerika dansen. ‘Arthur Murray Taught Me Dancing in a Hurry’, zoals Betty Hutton in de 1941-song zingt. Maar Holly, Jerry Allison (dr), Joe B. Mauldin (b) en Niki Sullivan (g) spelen Peggy Sue.

If you knew, Peggy Sue
Then you’d know why I feel blue
About Peggy, my Peggy Sue
Oh well, I love you, gal
and I love you Peggy Sue

Peggy Sue, Peggy Sue
Oh how my heart yearns for you.
Oh P-e-ggy.. P-e-ggy Sue
Oh, well, I love you gal
Yes I love you Peggy Sue

Peggy Sue Peggy Sue 
Pretty pretty pretty pretty Peggy Sue 
Peggy oh Peggy Sue
Oh well I love you gal and I need you Peggy Sue De 

Holly, Allison en Mauldin spelen ‘Oh, Boy!‘ in de Ed Sullivan Show van 26 januari 1958. De roem van Buddy Holly stijgt in 1957 en 1958 en eindigt op 3 februari 1959 met een klap. Zijn nagedachtenis moet het voortaan doen. Vernieuwers blijven niet jong. Maar 22 jaar is niet oud.

Foto 1: Alternatieve platenhoes uit 1962 (Coral) van The Chirping Crickets uit 1957

Foto 2: Groep mensen onderzoekt het vliegtuigwrak in een veld buiten Clear Lake, Iowa. Het vliegtuig stortte neer in de vroege ochtend van 3 februari 1959, en kostte de ‘Fifties rockers’ Buddy Holly, Ritchie Valens en ‘The Big Bopper’ het leven.

Tragische held: Sam Cooke

Sam Cooke (1931-1964) wordt geboren als Sam Cook. Zijn einde is tragisch. Doodgeschoten door Bertha Franklin, de manager van het Hacienda Motel. Details roepen nog steeds vragen op. Het eigen nummer ‘You Send Me‘ piekt in 1957. Het optreden twee jaar later in The Dick Clark Show is stijve playback met een mix van R&B, gospel en pop.

Darling you send me
I know you send me
Darling you send me
Honest you do, honest you do
Honest you do, whoa-oh-oh-oh-oh-oh

You thrill me
I know you, you, you thrill me
Darling you, you, you, you thrill me
Honest you do

Cookes belang voor de Soul kan niet overschat worden. Hij vindt het uit. De titel King of Soul past hem. Zwart en wit, oud en jong sprak-ie aan. Zijn dood markeert de opkomst van The Beatles. In 1963 klinkt het eigen nummer ‘Twisting the Night Away‘ in The Jerry Lewis Show. Met een swingend orkest krijgt Cooke de zaal plat. Nog een jaar te gaan.

Let me tell you ‘bout a place somewhere up a New York way
Where the people are so gay
Twisting the night away

Here they have a lot of fun putting trouble on the run
Man
You find the old and young twisting the night away

They’re twisting
Twisting
Everybody’s feeling great
They’re twisting
Twisting
They’re twisting the night away

Foto: Sam Cooke in The Ed Sullivan Show, waarschijnlijk 1 december 1957.

Tragische held: Eddie Cochran

Eddie Cochran is de pure Elvis. Zonder Colonel Parker, ofwel Dries van Kuijk. In Engeland komt de rockabilly pionier tijdens een tournee met Gene Vincent om het leven. In april 1960. Slechts 21 jaar oud. In de Town Hall Party van Tex Ritter speelt Cochran op 7 februari 1959 met zijn vaste begeleidingsgroep van Dick D’Agostin en de Swingers. Dick ramt op de piano in C’mon Everybody. Huiswerk af en ouders weg, tijd voor feest:

Well c’mon everybody and let’s get together tonight
I got some money in my jeans
And I’m really gonna spend it right
Well, I been doin’ my homework all week long
Now the house is empty and my folks are gone
Ooh, c’mon everybody 

De echo van Eddie’s gitaar klinkt na zijn dood door. Voor velen een eerste kennismaking met zijn nalatenschap. Zoals in 1970 bij The Who in hun Summertime Blues. Net als C’mon Everybody schrijft Eddie Cochran dat nummer met Jerry Capehart. Dick D’Agostin speelt onder de lach van Eddie de autoriteit. De doorbraak van de jeugdcultuur maakt-ie niet mee:

Well my mom and pop told me,
“Son you gotta make some money,
If you want to use the car to go ridin’ next Sunday”
Well I didn’t go to work, told the boss I was sick
“Well you can’t use the car ‘cause you didn’t work a lick”

Tragische held: Asmahan

Asmahan is een kruising van Mata Hari, een Arabische prinses, Uum Khultum en Amy Winehouse. Haar leven valt samen met het interbellum en overbrugt twee wereldoorlogen. Haar einde is een auto ongeluk in 1944. Was ze dubbelspionne vermoord door de Engelsen? Haar taak was het om te zorgen dat de Gealllieerden in Syrië vrije doortocht kregen. Zo gaan de geruchten. Hun woord hielden ze niet.

Maar de theorie dat de Egyptische ster Uum Khultum de Syrische Asmahan dwarsboomt klinkt ook aannemelijk. In elk geval zorgt Asmahan meer dan 60 jaar na haar dood nog steeds voor mystificaties en literair-cinematografische oefeningen. Zo worden legendes geboren. Asmahan belichaamt de weemoed van een verdwenen Arabische wereld.

Uit Syrië komt Asmahan in 1924 in Egypte terecht. Haar zangcarrière gaat gelijk op met die van haar broer Farid el Atrache. Ze maken vele films en worden populair in de Arabische wereld. Asmahan combineert oriëntaalse kleur met Westerse techniek en stijl. Tot zijn dood in 1974 blijft Farid zijn zuster missen. Hij trouwt nooit omdat geen vrouw de leegte in zijn hart kan opvullen. Da’s romantisch en dubbel zo tragisch.

Tragische held: Krzysztof Komeda

Nóż w wodzie (Mes in het Water) dateert van 1962. De eerste lange speelfilm van Roman Polanski en de zevende voor pianist en componist Krzysztof Komeda (1931-1969). Als gevolg van een ongeluk overlijdt-ie te vroeg. In kleine kring is zijn roem gevestigd. Buiten Polen lijkt deze cult held vergeten. Of het moet voor de muziek van Rosemary’s Baby zijn.

Onder het communisme verkende Krzysztof Komeda de grenzen aan de vrijheid. Hij had het geluk dat Chroestjovs destalinisatie gelijk opging met zijn loopbaan die op het 1ste Jazzfestival van Sopot 1956 van start ging. Met een Gerry Mulligan-achtig kwintet. Of Lars Gullin? In elk geval klinkt er een echo van vrijheid die toentertijd gretig werd ontvangen.

Met Astigmatic werkt Komeda in 1965 de muziek van John Coltrane en Ornette Coleman uit. Een Europese variant die door de montage van versnellen en vervagen filmisch en energiek overkomt. Tomasz Stanko en Bernt Rosengren houden Krzysztof Komeda in de dood levend. Met een ode die wel en niet nostalgisch is: zowel eindpunt als vertrekpunt.

Tragische held: Osmar Maderna

Versleten taalgebruik zegt dat Osmar Maderna (1918-1951) voorgoed woont in het huis van zijn oudjes, La Casita de mis Viejos. Half ontstolen aan de dood schildert-ie tussen radiogolven van een voorbije tijd een toon en roept ultieme nostalgie op. Onbereikbaar ver weg.

Osmar Maderna is geen lost hero. Argentinië vierde onlangs de 90ste geboortedag van deze bandleider en pianist. Als Osvaldo Pugliese de Duke Ellington van de tango was, Miguel Caló Count Basie en Aníbal Troilo Stan Kenton, dan was Osmar Maderna Frédéric Chopin. De toque sutil y casi etéreo, met een subtiel en bijna hemels touché.

Volgens Henry Miller laat een tragische held zien wat hij of zij niet is geworden, maar had kunnen zijn. Het komt niet weer, maar is nooit weg. Een tragische geld krijgt contouren door een tragisch incident. Op 33-jarige leeftijd stort Osmar Maderna door roekeloos gedrag neer met zijn vliegtuig. Zorgeloos de dood tegemoet. Sans Souci zoals het orkest van Miguel Caló speelt. Op weg naar de Sterrenregen, Lluvia de Estrellas.

Tragische held: Bix Beiderbecke

Bix is kornettist Leon Bismarck Beiderbecke. De eerste blanke jazzmusicus die ertoe doet (1903-1931) en niet is vergeten. Dranklust, temperament en muzikaal genie gaan gelijk op. Hij sterft op 28-jarige leeftijd aan longonsteking. Detaillering en poëzie is zijn stijl en wijst op de welstand van Bix’ familie. Anders dan de bravour en het imponeren van geweldenaar Louis Armstrong. In 1950 speelt Kirk Douglas het losjes op Bix gebaseerde Young Man with A Horn. Hollywood met Henry James op de geluidsband.

In A Mist roept Debussy of To a Wild Rose uit de Woodland Sketches van Edward MacDowell in herinnering. Maar nog meer The Legend of Lonesome Lake van Eastwood Lane. In A Mist is het enige pianostuk dat Bix opneemt. De pastiche past bij toporkestleider Paul Whiteman die zich The King of Jazz noemt, waar Bix tot herfst 1929 speelt. Whiteman die George Gershwin en Ferde Grofé engageert en hun talenten omvormt tot muziek die nergens op lijkt. Geen jazz in elk geval.

Bix kan best herinnerd worden door zijn trompetsolo’s die noot voor noot een glashard verhaal vertellen. Het halfvolle glas van een geniaal talent dat te vroeg leeg is. En daarom toch ongehoord en ongezien blijft.