R van Robot

Robot Sabor

De R is de 18de letter. Koning, snelheid, regeneratie en aanvraag tegelijk. Met b drukt het kou uit: ‘brrrr’. En met g laat een hond afwijzing blijken: ‘grrrr’. Ronkend, redderend en uiteindelijk reutelend. Zoals elk wezen. Rechtschapen biedt de letter ruggesteun. Het weet wat resignatie is. Pas door de sterfelijkheid dol te draaien overstijgt het het raadsel.

De robot combineert een doorbloede ribbenkast met een raamwerk van draden. Zo’n Golem loopt van de Middeleeuwen naar de toekomst. Ter ziele raadt het zich een ziel. Bij ons is de blikken man verkleed voor het feest van herkenning. Om niet herkend te worden. Ons evenbeeld in de kinderwagen weet niet wat het ziet en huilt. De regelmaat wijkt eerst.

RUR-Capek-1920

Foto 1: Huilend jongetje in kinderwagen met blikken man.

Foto 2: Karel Capek, Rur. Robot, 1920. Zie ook: ‘Mezhrabpom: Loss of Sensation (1935)‘.

Schoenen van de Bata: vroeg globalisme

4439263888_5317e474fe

Wat zien we? Overduidelijk een schoenenwinkel uit voorbije tijden. Huiden van een krokodil, tijger en schildpad sieren de muur. Schoenen staan centraal op de toontafel. Leegte valt op. Schaarste van 1953 in een winkel van de Bata. De omschrijving ziet zelfs een gewij. Is dat gewijd?

5_bata_succursale

Bata is een Tsjechisch produkt met Oostenrijks-Hongaarse wortels. Het introduceerde industriële methoden in een sector die het moest hebben van ambachtelijkheid. In 1930 exporteerde Bata de meeste schoenen ter wereld. De Tweede Wereldoorlog gooit roet in het eten.

4964296097_91d2714b0b

Bata was voorloper van het globalisme. In reactie beschermden overheden hun nationale schoenenindustrie met maatregelen die Bata de pas afsneden. Maar Bata ging verder dan schoenen en verenigde vele bedrijfstakken in zich. In dat vooruitstrevende Tsjecho-Slowakije van het interbellum. Bata blijft de herinnering aan schoenen in onze winkelstraat.

getimage2.php

Foto 1: Bata schoenenwinkel, september 1953 door Ben van Meerendonk. Credits: collectie IISG.

Foto 2: Bata, de gevaarlijke octopus. Credits:  Stichting Tomas Bata Zlin.

Foto 3: Calcutta, India, 1954 door Wim Dussel. Credits: collectie IISG.

Foto 4: De 7streper-Daf in Best. Met de tekst: ‘Bata schoenen zijn beter en kosten minder‘.

Mezhrabpom: Loss of Sensation (1935)

Mezhrabpom (1922-1936) was een Duits-Russische studio die meer dan 600 films maakte. Gangmakers waren de Duitse communist Willi Münzenberg en de Russische producent Moisei Aleinikov. Het Verdrag van Rapallo opende in 1922 mogelijkheden tot samenwerking tussen de verliezers van de Grote Oorlog. Hoofdkwartier zat in Berlijn en de studio’s in Moskou. De opkomst van Hitler en Stalin beëindigde het experiment.

De Berlinale 2012 besteedde aandacht aan Mezhrabpom. Het programma is overgenomen door het MoMA in New York. Gibel sensatsii (Loss of Sensation) uit 1935 van Aleksandr Andriyevsky is een van de eerste robotfilms ooit. Radiosignalen en saxofoons besturen de robots. Acht jaar na Metropolis van Fritz Lang en 15 jaar na de uitvinding van het woord robot in het toneelstuk R.U.R. van de Tsjech Karel Čapek.

Foto 1 en 2: Stills uit Gibel sensatsii (Loss of Sensation) van Aleksandr Andriyevsky, 1935

Foto 3: Affiche voor Gibel sensatsii door Viktor Klimaschin, 1935

Brusselse Droom van Tsjechen (1958)

Brusselse droom wordt realiteit. Expo ’58 is het eerste globale evenement na de Tweede Wereldoorlog. Na jaren heropbouw. Brussel 1958 kenmerkt de transitie naar nieuw. Verandering heet toekomst. Tsjecho-Slowakije met een modernistische traditie pakt de draad op.

Het bekroonde Tsjechische paviljoen en restaurant worden door František Cubr, Josef Hrubý en Zdeněk Pokorný ontworpen. Binnen gooit het Laterna Magica van regisseur Alfréd Radok met architect Josef Svoboda hoge ogen. Ook Miloš Forman werkt mee. De voorstelling is een combinatie van acteren, dans en film. Een Tsjechisch mirakel in 1958.

Foto 1: Het Tsjecho-Slowaakse paviljoen op Expo 1958 te Brussel. Credits: Huebner familie

Foto 2: Laterna Magica in het Tsjecho-Slowaakse paviljoen op Expo ’58 Brussel

The Baruch Foundation en Josef Ehm (1936)

Sinds 1967 wijdden Jacques en Anne Baruch uit Chicago zich aan de vertegenwoordiging van de hedendaagse Midden- en Oosteuropese kunst in de VS via hun Baruch Foundation. Daartoe reisden ze achter het ijzeren gordijn. De Baruchs waren kunsthandelaar en galerist. Jacques kwam oorspronkelijk uit Polen en overleed in 1986, Anne in 2006.

Recent ontving het Museum of Contemporary Photography een schenking van Tsjechische foto’s van de Baruch Foundation. Waaronder werk van Josef Ehm (1909-1989) dat interessant is omdat het tussen classicisme en modernisme beweegt. In een land dat onderhevig was aan invloeden en waar tussen oorlogen door het modernisme bloeide.

Foto 1: Josef Ehm, Café at Barrandov Terrace in Prague, 1936

Foto 2: Josef Ehm, Praha – View and Reflection II, 1936

Chamberlain ziet niet, luistert niet en hoort niet: 1938

De Britse premier Neville Chamberlain heeft een papier. Daarop is-ie apetrots. Want hij heeft in München de vrede gered. Denkt-ie. De datum is veelzeggend: september 1938. Wij weten wat volgt. Hitler koopt uitstel en mag Sudetenland inlijven. Zodat Tsjecho-Slowakije machteloos wordt. Chamberlain gedraagt zich netjes en praat over Peace For Our Time. Ook da’s van alle tijden. Zijn papier is even geduldig als hijzelf.

Horen, Zien en Zwijgen. Of: Luister niet, kijk niet, en spreek niet. Geeft onderstaande foto commentaar op de opstelling van Chamberlain? Kunnen we meer dan 70 jaar later dan nog begrijpen hoe 1938 voelt?

Foto 1: Neville Chamberlain toont na terugkomst het vredesverdrag van München, 1938

Foto 2: Twee maiko en een geisha in Horen, zien en zwijgen; rond 1890